Yeni Şarkı Grupça Nasıl Çıkarılır? Provaya Hazır Gelmek

Gruptaki herkes yeni şarkının kendi partisini öğrenebilir ve şarkı yine de provada dağılabilir. Çünkü grupça şarkı çıkarmak, aynı versiyonu, aynı tonu, aynı tempoyu ve aynı yapıyı paylaşmak demek. Bu kararlar provadan önce verildiğinde prova, şarkıyı birleştirmeye kalıyor. Verilmediğinde ise provanın ilk yarısı kararların kendisiyle geçiyor.

Pazartesi grup sohbetine bir link düşüyor: "Bunu çalışalım mı?" Perşembe provasında vokalist şarkıyı canlı versiyondan, gitarist stüdyo kaydından, basçı ise bir cover videosundan çalışmış. İlk yarım saat "sizinkinde köprü kaç ölçü?" tartışmasıyla geçiyor ve şarkı daha bir kez bile baştan sona çalınamıyor. Bunun önüne geçmek, provadan önceki birkaç küçük karara bağlı.

Hangi versiyon referans alınmalı?

Bir şarkının çoğu zaman birden fazla versiyonu var: stüdyo kaydı, single hâli, canlı performanslar, akustik versiyonlar, remiksler. Her biri farklı bir yapıda, farklı bir uzunlukta, bazen farklı bir tonda. Herkes başka bir versiyondan çalışırsa, provada beş farklı şarkı buluşuyor.

Bu yüzden ilk karar tek bir referans kaydı seçmek. Kural basit: şarkıyı öneren kişi, hangi versiyonun çalışılacağını belirtip tek bir link paylaşsın. Grup o versiyonu değiştirmek isterse, örneğin canlı versiyondaki uzun bitişi almak isterse, bunu da baştan söylesin. Şarkıyı grubun kendi yorumuna çevirmek, örneğin daha yavaş ya da farklı bir türde çalmak isteniyorsa, bu karar da ilk provaya bırakılmasın. Herkes referansı dinledikten sonra kısa bir mesajla konuşulsun, çünkü böyle bir değişiklik herkesin evde çalışacağı şeyi baştan değiştiriyor. Şarkının repertuvara nasıl seçileceği cover grubunda repertuvar seçiminin konusu. Burada ise şarkı seçildikten sonrasına bakıyoruz.

Ton ve tempo neden ilk gün kararlaştırılmalı?

Herkes evde orijinal tonda çalışır ve provada ton değişirse, herkes şarkıyı ikinci kez çalışmak zorunda kalıyor. Gitaristin parmakları, klavyecinin eli, basçının hattı yeni tona göre baştan kuruluyor.

Ton kararını vokal veriyor. Pratik bir yöntem: vokalist şarkıyı orijinal tonda evde birkaç kez söylesin. Zorlandığı bir yer varsa, hangi tonun rahat olduğunu bulup gruba bildirsin. Kendi ses aralığını bilmiyorsa ses aralığı nasıl bulunur yazısı yardımcı oluyor.

Ton değişince her enstrümanın işi aynı değil. Gitarist için capo çoğu zaman hızlı bir çözüm, klavyeci ve basçı ise yeni tonda baştan düşünmek zorunda. Grupta nefesli bir enstrüman varsa, onun kendi notası da yeni tona göre değişiyor. Tonu herkese aynı mesajda, net bir şekilde bildirmek bu yüzden önemli.

Tempo için de aynı şey geçerli. Grupların sık yaşadığı bir sorun, ortak bir hedef tempo olmaması: biri kaydın hızını, biri geçen provanın hızını hatırlıyor. Her şarkı için şu üç bilgiyi baştan yazın:

• BPM: Şarkının dakikadaki vuruş sayısı.

• Sayım: Şarkıya kaç vuruşluk sayımla giriliyor?

• Sayımı veren: Genelde davulcu, ama şarkı gitarla başlıyorsa gitarist de olabilir.

Şarkının yol haritası nasıl çıkarılır?

Yol haritası, şarkının bölümlerini sırasıyla gösteren tek satırlık bir not. Herkes kendi kafasında yapıyı çıkarmaya çalışınca, tekrar sayıları ve bitişler kişiden kişiye değişiyor. Tek bir kişinin çıkarıp paylaştığı bir harita, bu farkları provadan önce ortadan kaldırıyor. Haritayı genelde şarkıyı öneren ya da şarkıyı en iyi bilen kişi çıkarıyor. İlk provada herkes haritayı kendi kulağıyla kontrol ediyor, bir hata varsa düzeltiliyor ve son hâli yeniden paylaşılıyor.

Örnek bir harita:

Intro 8 / Kıta 1 / Nakarat / Kıta 2 / Nakarat / Köprü / Nakarat x2 / Bitiş: son akorda dur

Haritaya şunları mutlaka yazın:

Herkes kendi partisini evde nasıl çıkarır?

Prova, partileri öğrenmenin değil, onları birleştirmenin yeri. Herkes kendi partisini evde çıkarıp gelmezse, provada bir kişi öğrenirken dört kişi bekliyor.

Evde çalışmanın en etkili iki yöntemi, yavaş çalışmak ve şarkıyı parçalara bölmek. 256 yetişkin müzisyenle yapılan bir araştırmada klasik müzisyenlerin neredeyse hepsi, klasik dışı türlerde çalan müzisyenlerin de büyük çoğunluğu yavaş çalıştığını söylemiş. Aynı araştırmada bölerek çalışma, yani şarkıyı parçalara ayırıp her parçayı kendi içinde çalışmak, öne çıkan diğer yöntem.

• Hazır kaynakları kontrol ederek kullanın. İnternette bulunan akor şemaları ve notalar zaman kazandırıyor, ama çoğu zaman grubun seçtiği versiyonla birebir uymuyor. Kulağınızla referans kayda göre kontrol etmeden kullanmayın.

• Bölüm bölüm çıkarın. Önce intro ve kıta, sonra nakarat, sonra köprü.

• Kaydı yavaşlatın. Ton değiştirmeden kaydı yavaşlatan ve bir bölümü döngüye alan araçlar, hızlı bir geçişi duymayı kolaylaştırıyor.

• Kendi partinize odaklanın, ama bütünü de dinleyin. Diğerlerinin nerede çaldığını bilmek, sizin nerede susacağınızı söylüyor.

• Kaydın üstüne çalın. Parti oturunca, referans kaydın üstüne baştan sona çalmak provaya en yakın alıştırma.

Provadan bir gün önce grup sohbetine kısa bir soru yazmak da işe yarıyor: "Herkes hazır mı, takıldığınız bir yer var mı?" Birinin hazır olmadığını prova başlamadan bilmek, provanın planını buna göre değiştirmeye fırsat veriyor.

İlk provada neye odaklanılır?

İlk birlikte çalışta her şeyi mükemmel yapmaya çalışmak, şarkının hiçbir yerini oturtamamak demek. Sırayla ilerlemek daha verimli:

1. Önce yapı. Şarkıyı hatalarla bile olsa baştan sona bir kez çalın. Herkesin aynı haritayı takip ettiğini görün.

2. Sonra geçişler. Bölümlerden bölümlere geçişler, girişler ve bitişler. Hataların çoğu burada çıkıyor.

3. En son detay. Dinamikler, vokal armonileri, solo, küçük süslemeler.

İlk çalışlarda vokalistin tam güçle söylemesi gerekmiyor. Yapı ve geçişler otururken sesi hafif kullanmak, provanın sonuna kadar vokali korumanın yolu.

Provanın genel düzenini kurmak için prova stüdyosunda zamanı verimli kullanmak yazısındaki plan da işe yarıyor.

Zorlanılan bölüm nasıl ayrı çalışılır?

Her şarkıda grubun birlikte takıldığı bir iki yer oluyor. Bu yerleri şarkıyı baştan çalarak düzeltmeye çalışmak, her seferinde oraya gelene kadar birkaç dakika harcamak demek. Onun yerine:

• Sadece o bölümü, bir ölçü öncesinden başlayarak döngüye alın.

• Tempoyu düşürün. Bölüm yavaşta oturunca tempoyu adım adım artırın. Metronom kullanmak, her adımda ne kadar hızlandığınızı netleştiriyor.

• Gerekirse sadece o bölümde çalan iki üyeyle çalışın, diğerleri dinlesin ve dışarıdan ne duyduklarını söylesin.

• Bölüm oturunca, bir önceki ve bir sonraki bölümle birlikte çalın.

Provanın sonunda hâlâ oturmayan bir bölüm varsa, onu not edin. Bir sonraki provaya kadar herkes o bölüme evde ayrıca çalışsın ve prova o bölümle başlasın.

Kayıt alıp dinlemek ne kazandırır?

Çalarken kulak doğal olarak kendi partisine odaklanıyor. Bütünün nasıl duyulduğunu anlamak için kayıt en kısa yol. Provanın sonunda şarkıyı bir kez baştan sona kaydedin ve bir sonraki provadan önce herkes dinlesin. Tempo nerede kaçmış, hangi geçişte herkes farklı yerde, vokal nerede duyulmuyor? Bunlar çalarken değil, dinlerken fark ediliyor. Dinlerken herkes en az bir şeyi not etsin ve bir sonraki prova bu notlarla başlasın. Böylece kayıt dinlenip unutulan bir dosya olmaktan çıkıyor, provanın gündemi oluyor. Kayıt düzeni için prova kaydı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Yeni şarkı sürecinin büyük kısmı bilgi paylaşmak: hangi versiyon, hangi ton, kaç BPM, yapı nasıl. BandUp'ta şarkıyı repertuvara eklediğinizde söz ve akorlar, ton ve BPM şarkı kartında duruyor. Referans kaydın linki ve varsa nota dosyası grup notlarında, herkesin göreceği yerde saklanıyor. Provayı takvimde oluşturduğunuzda da o provada çalışılacak şarkıların listesini provaya bağlayabiliyorsunuz. Böylece "bu hafta ne çalışıyoruz?" sorusunun cevabı mesajların arasında kaybolmuyor.

Bir şarkı kaç provada oturur?

Bunun için herkese uyan kesin bir sayı yok. Şarkının zorluğu, grubun deneyimi ve herkesin evde ne kadar çalıştığı bu süreyi belirliyor. Basit bir şarkı hazırlıklı gelinen tek bir provada oturabilir, karmaşık bir düzenleme birkaç prova sürebilir. Sayı yerine işaretlere bakmak daha doğru:

• Herkes şarkıyı nota ya da harita okumadan çalabiliyor.

• Geçişler ve bitişler üst üste birkaç kez temiz geçiyor.

• Grup şarkıyı baştan sona iki kez hatasız çalabiliyor.

• Kayıtta dinlediğinizde, şarkı sizin şarkınız gibi duyuluyor.

Bu işaretler tamamsa şarkı setliste girmeye hazır. Şarkıyı sahnede ilk kez çalarken setin sağlam bir bölümüne koyun. Açılış ya da kapanış gibi en çok dikkat çeken yerlerde değil, iyi bildiğiniz iki şarkının arasında.