Cover Grubunda Repertuvar: Hangi Şarkıyı Kim Seçer?
Cover grubu repertuvarı, grubun sahnede çalmaya hazır olduğu, başka sanatçılara ait şarkıların tamamıdır. Setlist tek bir konserin sıralı listesidir, repertuvar ise o listelerin seçildiği havuzdur. Bir cover grubunda bu havuzun ne kadar geniş, ne kadar dengeli ve grubun sesine ne kadar uygun olduğu, grubun hangi sahnelerde çalabileceğini belirler.
Konuştuğumuz cover gruplarında şarkı seçimi çoğu zaman grup sohbetinde başlar ve orada kalır. Biri bir link atar, iki kişi beğeni bırakır, biri "bu bizim tarzımız değil" yazar, konu kapanmadan başka bir link gelir. Haftalar sonra provada hangi şarkının kabul edildiğini kimse net hatırlamaz. Sonunda repertuvarı en ısrarcı üye belirler. Bu yazıda şarkı seçimini bir tartışmadan bir karar sürecine dönüştürmenin yolunu anlatıyorum.
Cover grubunda şarkı seçimi neden tartışma çıkarır?
Gruplarla yaptığımız görüşmelerde tartışmanın nedeni genelde müzik zevki değil, kuralsızlık oluyor. Üç şey çoğu zaman eksik:
Yazılı kriter yok. Herkes bir şarkıyı kendi ölçüsüne göre değerlendirir. Biri "dinleyici sever mi?" diye bakar, biri "çalmaktan keyif alır mıyım?" diye.
Karar kuralı yok. Kaç kişinin "evet" demesiyle bir şarkının kabul edildiği belli değildir.
Karar yeri yok. Öneriler sohbet akışında kaybolur, kabul edilen şarkılar hiçbir yerde toplanmaz.
Bu üçü yerine oturduğunda, zevk farkları hâlâ vardır ama artık bir kararla sonuçlanır.
Cover grubu için bu mesele, özgün şarkılar çalan bir gruptan daha da önemli. Özgün müzik yapan bir grupta şarkıyı genelde yazan kişi getirir ve tartışma düzenleme üzerine olur. Cover grubunda ise çalınmış her şarkı aday olabilir. Seçenek bu kadar genişken bir eleme düzeni olmadan karar vermek neredeyse imkânsızdır.
Bir şarkı repertuvara hangi kriterlerle girer?
Kriterler baştan yazılırsa tartışma "beğendim, beğenmedim" düzeyinden çıkar. Aşağıdaki tablo, cover gruplarında en çok işe yarayan soruları topluyor.
Kriter | Sorulacak soru | Neden önemli |
|---|---|---|
Mekân ve dinleyici | Bu şarkı çaldığımız yerlerde karşılık bulur mu? | Bir barda, düğünde ve bir festivalde aynı şarkı aynı etkiyi yaratmaz |
Vokal | Şarkının tonu vokalimizin ses aralığına uyuyor mu? | Vokalin zorlandığı bir şarkı, iyi çalınsa bile iyi duyulmaz |
Çalınabilirlik | Mevcut kadroyla, eksik bir enstrüman olmadan çalınabilir mi? | Kaydın önemli bir parçası kadroda yoksa şarkı eksik duyulur |
Hazırlık süresi | Kaç provada oturur? | Zor bir şarkı birkaç provayı tek başına kaplayabilir |
Tempo ve süre | Setin akışında nereye oturur? | Aynı temponun art arda gelmesi seti düzleştirir |
Grup isteği | Grupta bu şarkıyı çalmak isteyen kaç kişi var? | Kimsenin istemediği şarkı zamanla setten düşer |
Burada iki terimi açmak gerekiyor. Ses aralığı, bir vokalin rahatça söyleyebildiği en pes ve en tiz notalar arasındaki mesafedir. Ton ise şarkının hangi notanın etrafında kurulduğudur. Bir şarkının tonu vokale uymuyorsa, şarkı daha pes ya da daha tiz bir tona taşınabilir. Kendi aralığınızı bulmak için ses aralığı nasıl bulunur, tonu değiştirmek için transpoze nedir yazısına bakabilirsiniz.
Bütün kriterleri aynı ağırlıkta tutmak zorunda değilsiniz. Çoğunlukla düğünlerde çalan bir grup için mekân ve dinleyici en baştadır. Bar sahnesinde çalan bir grup için ise grubun keyif alması daha ağır basabilir. Hangi kriterin sizin için önde geldiğini bir kez konuşup yazmak, sonraki her oylamayı kolaylaştırır.
Şarkı önerileri nasıl toplanır?
Önerilerin tek bir yerde ve aynı biçimde toplanması, işin yarısını çözer. Her öneride şu dört bilgi olsun:
Şarkının ve sanatçının adı
Referans kayıt, yani grubun esas alacağı versiyonun linki
Neden önerildiği, tek cümleyle
Yukarıdaki kriterlerden hangisine özellikle uyduğu
Bir de sınır koymak işe yarar. Örneğin her üye bir dönemde en fazla birkaç şarkı önerir. Bu hem en aktif üyenin listeyi doldurmasını önler hem de herkesi önerisini seçerek yapmaya iter. Grup sohbetinde kalan bir link öneri sayılmaz, ortak listeye yazılan öneri sayılır.
Öneriyi yapan kişinin şarkıyı kendi partisiyle bir kez denemiş olması, oylamadan önce bir şeyi netleştirir: şarkının grup için ne kadar zor olduğunu. "Kulağa kolay geliyor" ile "evde denedim, iki provada oturur" arasında büyük fark vardır.
Oylama nasıl yapılır?
Oylamanın amacı herkesin sesini eşit saymak ve kararı bir tarihe bağlamaktır. Basit bir düzen şöyle işler:
Dinleme süresi: Öneri listeye girdikten sonra herkes referans kaydı dinler. Bunun için bir süre belirlenir, örneğin bir sonraki provaya kadar.
Oy: Her üye "evet" ya da "hayır" der. Hayır diyen kişi bunun hangi kritere takıldığını kısaca yazar.
Karar kuralı: Çoğunluğun evet dediği şarkı kabul edilir. Kuralı baştan yazın; sonradan tartışılan bir kural her seferinde yeni bir tartışma demektir.
Deneme provası: Kabul edilen şarkı önce bir provada denenir. Beklenenden zor çıkarsa ya da grupta oturmazsa yeniden değerlendirilir.
Deneme adımı önemli, çünkü bir şarkının kayıtta nasıl duyulduğu ile sizin elinizde nasıl duyulduğu farklı olabilir. Oy kâğıt üzerinde verilir, son karar provada netleşir.
Oyları provada yüz yüze toplamak yerine önceden yazılı toplamak da işe yarar. Yüz yüze oylamada en coşkulu savunan kişinin etkisi büyür, sessiz üyeler çoğunluğa uyar. Herkesin oyunu önceden ve ayrı ayrı vermesi, gerçek fikirlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Veto hakkı nasıl kullanılmalı?
Bazı itirazlar çoğunluk oyuyla geçiştirilemez. Vokal bir şarkıyı söyleyemeyeceğini söylüyorsa, dört kişinin evet demesi bunu değiştirmez. Bu yüzden birçok grup sınırlı bir veto hakkı tanıyor. Vetonun işe yaraması için birkaç kural gerekir:
Veto gerekçelidir. "Sevmiyorum" bir veto sebebi değil, bir hayır oyudur. "Bu ton benim aralığımın dışında" ya da "bu partiyi mevcut ekipmanla çalamam" veto sebebidir.
Veto sınırlıdır. Her üyenin bir dönemde kullanabileceği veto sayısı belli olur.
Veto önce bir şarta dönüşür. "Ton inerse söylerim" ya da "o bölümü sadeleştirirsek çalarım" gibi bir çözüm varsa, şarkı reddedilmeden önce o denenir.
Vetonun en sık geldiği yer vokaldir ve bu doğaldır: şarkıyı en çok taşıyan kişi odur. Ama veto hakkı sadece vokale ait değildir. Davulcu bir temponun set boyunca sürdürülemeyeceğini ya da klavyeci kayıttaki birden fazla klavye partisinin tek kişiyle karşılanamayacağını söylüyorsa, bu da aynı ağırlıkta bir itirazdır.
Repertuvarda denge nasıl kurulur?
Tek tek iyi seçilmiş şarkılar bir araya geldiğinde bile repertuvar tek düze kalabilir. Belli aralıklarla bütün listeye şu açılardan bakmak işe yarar:
Tempo: Hızlı, orta ve yavaş şarkılar arasında bir denge var mı?
Dönem ve tür: Liste tek bir döneme ya da türe mi yığılmış?
Dil: Çaldığınız yerlerin dinleyicisine göre yerli ve yabancı şarkıların oranı uygun mu?
Vokal yükü: Uzun bir sette vokali art arda zorlayacak şarkılar birbirinden ayrılabiliyor mu?
Enstrüman ağırlığı: Her üyenin partisinin öne çıktığı birkaç şarkı var mı?
Bilinen ve sürpriz: Herkesin bildiği şarkıların yanında grubu diğer cover gruplarından ayıracak birkaç seçim var mı?
Bu kontrolü yaparken her şarkının yanına temposunu, dönemini ve vokal yükünü yazmak işe yarar. Böylece eksik kalan alan kendiliğinden görünür. Örneğin yavaş şarkıların hepsi aynı döneme aitse, o dönemi sevmeyen bir dinleyici için setin sakin kısmı tamamen boş kalır.
Bu dengeye tek tek setlistler kurulurken de bakılır. Repertuvardan bir konser listesinin nasıl çıkarıldığını sahne setlisti nasıl hazırlanır yazısında anlattık.
Repertuvar ne zaman güncellenmeli?
Repertuvara giren şarkı orada sonsuza kadar kalmak zorunda değil. Birkaç ayda bir yapılan kısa bir değerlendirme, listenin canlı kalmasını sağlar. Bu değerlendirmede üç soru sorulur: Hangi şarkılar dinleyicide beklenen karşılığı bulmadı? Hangilerini çalmaktan grup sıkıldı? Hangi yeni şarkılar için yer açılmalı? Çıkarılan şarkıları silmek yerine bir kenara ayırmak, ileride farklı bir mekân için geri almayı kolaylaştırır.
Değerlendirmeye dinleyiciden gelen işaretleri de katın: hangi şarkıda pist doldu, hangisinde insanlar bara yöneldi, hangi şarkı istek olarak soruldu. Bunlar ölçülmüş veriler değil, ama birkaç konser boyunca aynı şarkı için tekrar ediyorsa, repertuvar kararında tek bir kişinin zevkinden daha güvenilir bir işarettir.
BandUp'ta repertuvara giden yol şarkı fikri oylamasından geçer. Fikir aşamasındaki bir şarkıya tüm üyeler beğen ya da beğenme oyu verir. Çoğunluğun beğendiği şarkılar tek tıkla repertuvara girer, beğenilmeyenler arşivlenir ve gerekirse geri yüklenebilir. Şarkının BPM'i ve tonu şarkı kartında durur, referans kaydın linki de herkese görünen grup notlarına eklenebilir.
Repertuvar netleştikten sonra cover şarkıları sahnede çalmanın telif tarafını da bilmek gerekir; bunu cover şarkı ve telif yazısında ele aldık.