Prova Stüdyosunda Zaman Nasıl Verimli Kullanılır?

Prova stüdyosu, grupların saatlik ya da seanslık kiraladığı, ses yalıtımlı ve çoğu zaman davul seti, amfiler ve ses sistemi hazır bulunan odadır. Kiralanan şey aslında oda değil, zamandır. Kapı belli bir saatte açılır, belli bir saatte bir sonraki grup içeri girer. Bu süre içinde ne kadar müzik çalındığı ise tamamen grubun elindedir.

Konuştuğumuz grupların çoğunda aynı sahne tekrar ediyor. Stüdyoya girilir, biri kablo arar, biri gitarını akort eder, davulcu seti kendine göre ayarlar. Herkes hazır olduğunda şu soru gelir: "Ne çalıyoruz?" Cevap, grup sohbetinde üç gün önce yazılmış bir mesajın altında kalmıştır. Tartışma bittiğinde seansın ilk yarım saati çoktan gitmiştir. Bu yazıda o yarım saati geri kazanmanın yolunu, provadan önce, prova sırasında ve sonrasında kimin ne yapacağıyla birlikte anlatıyorum.

Prova stüdyosunda zaman neden bu kadar çabuk biter?

Gruplarla yaptığımız görüşmelerde zaman kaybının üç kaynağı öne çıkıyor. Üçü de müzikle değil, düzenle ilgili.

• Kurulum: Enstrümanların çıkarılması, kabloların takılması, akort ve ses seviyelerinin ayarlanması. Kimse sırasını bilmediğinde herkes aynı anda uğraşır ve iş uzar.

• Karar: Hangi şarkıların çalışılacağı stüdyoda konuşulur. Dört beş kişinin aynı anda fikir söylediği bir tartışma, çoğu zaman bir şarkıyı baştan sona çalmaktan uzun sürer.

• Dağılma: Takılan bir bölümde herkes kendi partisini ayrı ayrı çalmaya başlar. Oda gürültüye döner ve kimse o an ne üzerinde çalışıldığını bilmez.

Evde yapılabilecek her iş, stüdyoda yapıldığında stüdyo saatinden çalar. Bu yüzden verimli bir provanın büyük kısmı stüdyonun kapısından önce hazırlanır.

Stüdyoya gitmeden önce neler hazırlanmalı?

En çok işe yarayan alışkanlık, provanın gündemini en geç bir gün önceden yazmaktır. Gündem uzun olmak zorunda değil. Şu dört bilgi yeter:

1. Çalışılacak şarkılar: İsim isim ve sırasıyla. Yeni şarkılar, düzeltilecek şarkılar ve sadece üstünden geçilecek şarkılar ayrı yazılır.

2. Her şarkının hedefi: "Köprüyü oturtmak", "girişi temizlemek", "baştan sona durmadan çalmak" gibi tek bir cümle. Köprü, şarkıda nakarata ya da son bölüme geçmeden önce gelen, genelde farklı akorlarla kurulan kısa bölümdür.

3. Kaynaklar: Şarkının referans kaydı, söz ve akor sayfası, varsa tempo bilgisi. Tempo, şarkının dakikadaki vuruş sayısıdır ve BPM ile gösterilir.

4. Kim neyi getiriyor: Stüdyoda bulunmayan ekipman, yedek tel, kablolar, kulaklık.

Gündem gönderildikten sonra her üye kendi partisini evde en az bir kez çalışır. Parti, bir müzisyenin şarkıda çaldığı ya da söylediği kısımdır. Bir gitaristin yeni bir riff'i, yani şarkı boyunca tekrar eden kısa enstrüman cümlesini evde öğrenmesiyle stüdyoda öğrenmesi arasındaki fark basittir: stüdyoda öğrenirse bütün grup onu bekler.

Gündemle birlikte iki pratik konu da netleşir. Birincisi, rezervasyonu kimin yaptığı ve stüdyoyla kimin konuştuğu. Saat değişikliği ya da iptal gerektiğinde herkesin ayrı ayrı stüdyoyu araması karışıklık yaratır. İkincisi, varış saati. Tam seans saatinde kapıdan girmek, seansın ilk dakikalarını merdivende ve çanta fermuarlarıyla geçirmek demektir. Birkaç dakika erken gelip enstrümanları kapının önünde hazır etmek, süre başladığı an kuruluma geçmeyi sağlar. Bir önceki grup odadan çıkmadan içeri girilemiyorsa, beklerken akort yapmak bile kurulumdan birkaç dakika kazandırır.

Stüdyodaki ilk 15 dakika nasıl geçmeli?

Kurulum kısaltılabilir ama tamamen ortadan kalkmaz. Amaç onu sıraya koymaktır. Grupların en çok zaman kazandığı düzen şuna benziyor:

• Davulcu seti ayarlarken diğerleri enstrümanlarını çıkarıp akort eder. İki iş aynı anda yürür.

• Amfiler ve mikrofonlar tek tek, sırayla açılır. Herkes aynı anda ses verirse kimin ne kadar yüksek olduğu anlaşılmaz.

• Vokal mikrofonu en son ayarlanır, çünkü vokalin diğer enstrümanların üstünde duyulması gerekir.

• Kurulum, gündemdeki en kolay şarkıyla biter. Bu şarkı hem ses ayarının son kontrolü hem de ısınma olur.

Grup düzenli olarak aynı stüdyoya gidiyorsa amfi ve mikser ayarlarını bir kez not etmek, sonraki provalarda bu süreyi daha da kısaltır. Not alınacak şey karmaşık değil: hangi düğme hangi konumdaydı, kim hangi amfiyi kullandı.

İki saatlik bir prova nasıl bölünür?

Zamanı önceden bölmek, "bir kez daha çalalım" döngüsünün bütün provayı yemesini önler. Aşağıdaki plan iki saatlik bir seans için bir başlangıç noktası. Süreleri kendi grubunuza göre değiştirebilirsiniz, önemli olan her bölümün bir sınırı olması.

Zor işi başa almak bilinçli bir tercih. Provanın sonuna doğru yorgunluk artar ve yeni bir şeyi öğrenmek zorlaşır. Baştan sona geçişi sona koymak ise sahneye en yakın koşulu yaratır: bir hata olsa da durmadan devam etmek. Tek saatlik bir seansta aynı sıra korunur, sadece süreler yarıya iner.

Provada kim neyi takip eder?

Verimli provalarda herkes çalar ama birkaç küçük görev belli kişilerdedir. Bu görevler de müzikle değil, düzenle ilgilidir.

• Zaman tutan: Plandaki süreleri takip eder ve "bu şarkıya on dakika daha ayırmıştık" hatırlatmasını yapar.

• Not alan: Hangi şarkının oturduğunu, hangisinin tekrar çalışılacağını ve kararlaştırılan değişiklikleri yazar.

• Sayan: Şarkıları başlatan kişidir, genelde davulcu. Herkesin aynı anda ve aynı tempoda girmesini sağlar.

• Stüdyoyla konuşan: Stüdyonun ekipmanında bir sorun çıkarsa stüdyo çalışanıyla o konuşur, diğerleri çalışmaya devam eder.

Bu görevlerin kimde olduğu her provada değişebilir. Önemli olan, prova başlamadan belli olmaları. Görevlerin grup içinde nasıl paylaşılacağını müzik grubunda görev dağılımı yazısında ayrıca anlattım.

Takılan bir şarkıda ne yapılmalı?

Bir bölüm oturmadığında grupların çoğu şarkıyı en baştan çalmaya başlar. Sorun hep aynı yerdeyse, şarkının geri kalanını tekrar tekrar çalmak zaman kaybıdır. Şu sıra daha hızlı sonuç verir:

1. Sorunun tam yeri bulunur: hangi ölçü, hangi geçiş. Ölçü, şarkının eşit sayıda vuruştan oluşan küçük parçalarından her biridir.

2. Sadece o bölüm, ondan önceki birkaç ölçüyle birlikte çalınır.

3. Gerekirse tempo düşürülür. Bölüm oturunca normal hıza çıkılır.

4. Bölüm şarkının içine yerleştirilir ve şarkı bir kez baştan sona çalınır.

Bir şarkı için ayrılan süre dolduğunda bölüm hâlâ oturmadıysa, not alınır ve gündemde bir sonraki maddeye geçilir. Aynı yerde uzun süre kalmak hem o şarkıyı hem gündemin geri kalanını yorar. Çoğu zaman herkesin kendi partisine evde bir kez daha bakması, stüdyoda yirmi tekrar yapmaktan daha çok işe yarar.

Prova bittikten sonra ne yapılmalı?

Provanın son on dakikası, bir sonraki provanın ilk yarım saatini belirler. Stüdyodan çıkmadan önce üç soru cevaplanır:

• Hangi şarkılar oturdu ve setliste girmeye hazır?

• Hangi şarkılar ve bölümler bir sonraki provada tekrar çalışılacak?

• Bir sonraki prova ne zaman ve gündemi kim yazacak?

Not alan kişi bu cevapları aynı gün grubun ortak bir yerine yazar. Aradan birkaç gün geçince kimse hangi değişikliğin kararlaştırıldığını aynı şekilde hatırlamaz. Oturan şarkılar zamanla setliste taşınır. Setlistin nasıl kurulduğunu sahne setlisti nasıl hazırlanır yazısında bulabilirsiniz.

Prova stüdyosunda en sık yapılan hatalar neler?

• Gündemsiz gitmek: Kararları stüdyoda vermek, en pahalı zamanda en yavaş işi yapmak demektir.

• Evde çalışılmamış şarkı getirmek: Bir kişinin partisini öğrenmesini herkes bekler.

• Her şarkıyı en baştan çalmak: Sorun tek bir bölümdeyse şarkının tamamı değil, o bölüm çalışılır.

• Çalarken konuşmak: Fikirler şarkı bitince, kısa ve sırayla söylenir.

• Sesi sürekli açmak: Herkes kendini duymak için sesini biraz daha açar, bir süre sonra kimse kimseyi duymaz. Ses seviyeleri kurulumda bir kez dengelenir. Provada biri kendini duyamıyorsa önce diğerleri kısar.

• Toplamaya geç başlamak: Bir sonraki grubu kapıda bekletmek hem stüdyoyla ilişkiyi hem de son on dakikanın notlarını bozar.

BandUp'ta prova, takvimde renk kodlu bir etkinlik olarak durur ve ona setlist ile çalışılacak şarkılar listesi bağlanabilir. Böylece gündem grup sohbetinde değil, provanın kendisinde durur. Prova gününü seçmek için tarih anketi açılır. Üyeler her seçenek için Müsait, Emin Değilim ya da Müsait Değil der, en çok "Müsait" oyu alan seçenek öne çıkar ve onaylanınca takvime etkinlik olarak eklenir. Şarkılara eklenen grup notları herkese görünür, bu da provada kararlaştırılan değişikliklerin bir sonraki provaya kaybolmadan taşınmasını sağlar.

Prova düzenini grup yeni kurulurken konuşmak en kolayıdır; bunun için müzik grubu nasıl kurulur yazısına bakabilirsiniz.