MESAM mı MSG mi? Söz Yazarı ve Besteci Hangi Birliğe Üye Olmalı?

Türkiye'de söz ve beste telifini toplayan iki meslek birliği var: MESAM ve MSG. İkisi de müzik eseri sahipleri, yani besteci, söz yazarı, aranjör ve yayımcılar için çalışıyor. Şarkınız bir kayıtta çoğaltıldığında (mekanik hak) ya da radyoda, televizyonda, bir mekânda veya internette kamuya sunulduğunda (temsil ve yayın hakkı) doğan ücreti toplayıp hak sahiplerine dağıtıyorlar. Aynı anda ikisine üye olamıyorsunuz ve üyelikle birlikte verdiğiniz yetki belgesi en az beş yıl geçerli. Bu yüzden seçimi başvuru formunu doldurmadan önce yapmak gerekiyor.

İlk şarkısını yayımlayan müzisyenlerle konuşurken en sık duyduğum soru şu: "Hangisine üye olayım, ikisine birden olabilir miyim?" Soru genelde şarkı dijital platformlara çıktıktan birkaç hafta sonra, biri "telifini topluyor musun?" dediğinde geliyor. İkinci kısmın cevabı kısa: olamazsınız. Birinci kısmın cevabı ise "hangisi daha iyi" sorusundan çok, iki birliğin kurallarını kendi durumunuzla yan yana koymaktan geçiyor.

İki birlik aynı işi mi yapıyor?

Alan olarak evet. Telif Hakları Alanında Meslek Birlikleri Yönetmeliği, birliklerin kurulabileceği alanları sayarken "musiki eseri sahipleri" diye tek bir alan tanımlıyor ve aynı alanda birden fazla birlik çalışabiliyor. MESAM ve MSG bu alanın iki birliği. İkisi de mekanik hakları ve temsil/yayın haklarını topluyor.

Birliğin neden var olduğunu anlamak için tersini düşünmek yeterli. Şarkınızın hangi radyoda kaç kez çalındığını, hangi mekânda dinletildiğini ya da hangi kayıtta çoğaltıldığını tek başınıza izlemeniz, her kullanıcıyla ayrı ayrı anlaşıp ücret istemeniz pratikte mümkün değil. Meslek birliği bu izni sizin adınıza toplu olarak veriyor, ücreti topluyor ve payınızı size aktarıyor. İki birliğin de yaptığı iş bu.

Fark, işin nasıl yürüdüğünde ortaya çıkıyor: üyelik türlerinin adı, başvuruda kabul edilen yayın türleri, başvurunun ne kadar sürede sonuçlandığı ve belgelerin nasıl gönderildiği. Hangisinin daha çok ödediğini ya da kaç üyesi olduğunu güvenilir biçimde karşılaştıran resmi bir kaynak yok. Aşağıdaki karşılaştırma bu yüzden sadece iki birliğin kendi tüzüklerinde ve sitelerinde yazanlara dayanıyor.

İkisine birden üye olmak neden mümkün değil?

Kural kanunun kendisinde değil, Meslek Birlikleri Yönetmeliği'nin 10. maddesinde yazıyor: hak sahibi aynı alanda sadece bir meslek birliğine üye olabilir. Aynı madde iki şey daha söylüyor. Kimse bir birliğe üye olmaya zorlanamaz ve birlik, alanına giren bir başvuruyu haklı bir gerekçe olmadan reddedemez.

Yani üyelik zorunlu değil, ama üye olmaya karar verdiyseniz tek bir kapıdan giriyorsunuz. Şarkılarınızın hepsi, üye olduğunuz birliğin repertuvarına giriyor.

Başvurmak için şarkının yayımlanmış olması gerekiyor mu?

Evet. İki birlik de başvuru için en az bir eserinizin alenileşmiş, yani kamuya sunulmuş olmasını istiyor. Kabul edilen yollar dijital platformda yayın, radyo ya da televizyonda icra, bir fonogramda (ses kaydında) yer alma ve sahnede icra. Sosyal medya bu listeye doğrudan girmiyor, iki birlik de onu ayrı bir şarta bağlıyor:

• MESAM, sosyal medyada yayımlanan bir eseri ayda en az 50.000 ya da yılda en az 500.000 görüntülenmeye ulaşmışsa kabul ediyor.

• MSG, YouTube'daki bir videoyu ancak bir aracı firma tarafından yüklenmiş ve yapım niteliği taşıyorsa sayıyor.

MESAM'ın sitesi ayrıca Spotify, Apple Music gibi lisanslı platformlarda yayını, bir albümde yer almayı, lisanslı bir konserde icrayı ve film, reklam ya da müzikalde kullanımı geçerli koşullar arasında sayıyor. Şarkınız sadece kendi kanalınızda duruyorsa, başvurmadan önce hangi birliğin şartını karşıladığınıza bakmak işinizi kısaltır.

Konuştuğum müzisyenlerin bir kısmı şarkıyı önce kendi YouTube kanalına yüklüyor, başvurmayı ise aylar sonra düşünüyor. Bu durumda MSG açısından video, bir aracı firma yüklemediyse sayılmıyor; MESAM açısından da görüntülenme şartına bakmak gerekiyor. Aynı şarkı bir dağıtımcı üzerinden dijital platformlara da çıktıysa, iki birliğin de kabul ettiği bir yayın yolu açılmış oluyor.

Olağan üye, tam üye: aradaki fark ne?

İki birlikte de oy hakkı olmayan bir üyelikle başlıyorsunuz. MESAM buna "olağan üye", MSG sadece "üye" diyor. Bu üyelikte genel kurulda oy kullanamıyor, birliğin organlarında görev alamıyorsunuz. Tam üyeliğe geçmek için iki birlik de en az bir yıl kesintisiz üyelik ve son iki hesap döneminde belirli bir net telif geliri istiyor. Bu tutar her genel kurulda yeniden belirlendiği için burada rakam vermiyorum, güncel hali birliklerin tüzüklerinde yazıyor.

Yönetmeliğin 11. maddesine göre üyelik türleri arasında gelir dağıtımında fark yapılamıyor. Olağan üye olmanız, telifinizin daha az ödeneceği anlamına gelmiyor. Başvuruyla ilgili somut farkları tabloda topladım:

Giriş ve yıllık aidatlar değiştiği için tabloya koymadım. Güncel tutarlar MESAM'ın ve MSG'nin aidat sayfalarında duruyor; sayfada yazan geçerlilik tarihine de bakın.

Yetki belgesini imzalamadan önce neyi bilmek gerekiyor?

Üye olmak için birliğe yetki belgesi vermek zorunlu. Bu belge, şarkılarınızın mali haklarını kullanma yetkisini birliğe devrediyor: birlik sizin adınıza izin veriyor, ücreti topluyor ve dağıtıyor. Meslek Birliklerine Verilecek Yetki Belgesi Hakkında Yönetmelik'e göre bu devir en az beş yıllık ve münhasır. Münhasır, aynı yetkiyi o süre içinde başka birine veremeyeceğiniz anlamına geliyor.

• Süre bitmeden en az bir yıl önce noter aracılığıyla aksini bildirmezseniz belge bir kez, aynı süre kadar uzuyor.

• Yetki belgesi en geç altı ay önceden noterle bildirilerek feshedilebiliyor. Birlik, feshin ancak takvim yılı sonunda geçerli olacağına karar verebiliyor; MSG'nin iç tüzüğü de bunu yazıyor.

• Üyelikten gerekçe göstermeden ayrılabilirsiniz, ama yetki belgesindeki hükümler saklı kalıyor.

Beş yıllık süreyle altı aylık fesih hakkının birlikte nasıl işlediği, yani hangi tarihte gerçekten çıkabileceğiniz, net bir cevabı olan bir konu değil. İmzalamadan önce birliğin üye ilişkileri birimine ya da fikri mülkiyet alanında çalışan bir avukata sormak en kısa yol. Bir yayıncıyla (edisyon firmasıyla) sözleşmeniz varsa ya da yurt dışında bir birliğe üyeyseniz bu soruyu mutlaka önceden sorun.

Başvuru dosyasına neler giriyor?

İki birliğin istediği belgeler büyük ölçüde örtüşüyor:

• imzalı başvuru formu

• yetki belgesi (MESAM iki nüsha, MSG her sayfası imzalı aslını istiyor)

• her eser için eser bildirim formu, MESAM'da nota ya da söz ve varsa kayıtla birlikte

• nüfus cüzdanı fotokopisi, ikametgâh ve iki fotoğraf

• MESAM'da KVKK formu, MSG'de yayın kanıtı ve aidat dekontları

En çok emek isteyen kısım eser bildirim formu, çünkü şarkının kimin olduğunu ve payların nasıl bölündüğünü burada yazıyorsunuz. MSG, telifi sadece bu formda belirtilen hak sahiplerine dağıttığını söylüyor. Şarkıda bir aranjör payı varsa besteci ve söz yazarının imzasını ve verdikleri oranı da istiyor. Payları grupta önceden konuşup yazıya dökmek formu kolaylaştırıyor. Birlikte yazılan bir şarkının kime ait sayıldığını şarkı tescilini anlattığım yazıda ayrıca ele aldım.

Grubun diğer üyeleri de aynı birliğe mi başvuracak?

Sadece onlar da söz ya da beste yazdıysa. MESAM ve MSG'nin alanı eser, yani şarkının kendisi. Yönetmelik, kayda bağlı hakları ayrı alanlarda sayıyor: icracı sanatçılar (şarkıyı çalan ve söyleyenler) ve fonogram yapımcıları (kaydı yapan ya da finanse eden) için ayrı meslek birlikleri kurulabiliyor. Şarkılara söz ya da beste katkısı olmayan bir üyenin sorusu bu yüzden MESAM ya da MSG'yle değil, icracı hakları tarafıyla ilgili.

Kayıt tarafında karşınıza çıkan bir kod daha var: ISRC. Şarkıyı değil kaydı tanımlıyor ve Türkiye'de başka bir kurum üzerinden yürüyor, ayrıntısı ISRC kodu rehberinde. Eserin kendisine verilen uluslararası kod olan ISWC'yi ise Türkiye'de MESAM ve MSG veriyor.

Sonradan birlik değiştirebilir misiniz?

Değiştirebilirsiniz, ama yetki belgesinin süresi ve fesih kuralları geçerli kalıyor. İki birliğin tüzüğü de öbür birlikte tam üye olan birinin, belgelerini sunup telif şartını sağlarsa tam üyeliğe bekleme süresi olmadan geçebileceğini yazıyor. Yani biriktirdiğiniz statü tamamen sıfırlanmıyor. Hangi tarihte ayrılabileceğinizi ise yine yetki belgenizdeki tarihler belirliyor.

Karar verirken şu sırayla bakmak işe yarıyor:

1. Şarkınız hangi mecrada yayımlandı ve bu, hangi birliğin başvuru şartına uyuyor? Sadece sosyal medyadaysanız bu soru tek başına seçimi belirleyebilir.

2. Belgeleri hangi yolla gönderebilirsiniz, sonuç için ne kadar bekleyebilirsiniz? Tablodaki 60 ve 30 günlük süreler üst sınır.

3. Güncel aidatlar ve tam üyelik şartı ne? İkisini de birliklerin kendi sayfalarından, tarihine bakarak okuyun.

4. Yetki belgesinin süresini ve fesih maddelerini okudunuz mu? Anlamadığınız bir madde varsa imzadan önce sorun.

Kendi şarkınızı değil başkasının şarkısını çalıyorsanız cevap başka bir yerde: cover şarkılarda telif farklı kurallarla işliyor.