ISRC Kodu Nedir? Kendim Almam Gerekir mi?

Dağıtım formunda "ISRC" yazan kutu, yükleyeceğiniz ses kaydının uluslararası kimlik numarasını soruyor. Uluslararası Standart Kayıt Kodu anlamına gelen bu kod 12 karakterden oluşuyor ve bir şarkıyı değil, o şarkının belirli bir kaydını tanımlıyor. Bağımsız bir müzisyenseniz kodu genelde kendiniz başvurup almıyorsunuz: dağıtımcınız bu iş için yetkilendirilmişse kodu o veriyor.

Formun geri kalanı tanıdık: şarkı adı, sanatçı adı, tür, kapak. ISRC ise ilk kez görülen bir kısaltma ve ilk single'ını yükleyen müzisyenlerin çoğu tam bu kutuda duraksıyor. Bana sorulan soru da hep aynı: "Bunu bir yerden önceden almam mı gerekiyordu?" Çoğu durumda gerekmiyor, ama kodun nereden geldiğini ve ne zaman değiştiğini bilmek, ileride dağıtımcı değiştirdiğinizde ya da aynı şarkının canlı kaydını yayımladığınızda işinizi kolaylaştırıyor.

12 karakter neyi anlatıyor?

Kod üç parçadan oluşuyor. MÜ-YAP'ın yayımladığı Türkçe ISRC Kılavuzu'ndaki kurgusal örnek şöyle: AA-6Q7-20-00047.

İki ayrıntı sık karışıyor. Birincisi, referans yıl kaydın yapıldığı yılı değil kodun verildiği yılı gösteriyor. Yıllar önce kaydettiğiniz bir şarkıyı bu yıl yüklerseniz kodda bu yılın rakamlarını görmeniz normal. İkincisi, ön kod kaydın bugünkü sahibini göstermiyor. Kodu kimin verdiğini gösteriyor, o kadar. Kayıt sonradan başka bir şirkete geçse bile kod değişmiyor, çünkü kod kayda bir kez veriliyor ve onunla birlikte kalıyor.

Kodu kim veriyor?

Her ülkenin bir ulusal ISRC ajansı var ve Türkiye'de bu ajans MÜ-YAP. Ancak MÜ-YAP'ın ISRC başvuru sayfası başvuruyu kodu kullanmak isteyen firmalardan bekliyor. Dilekçenin eklerinde ticaret sicil gazetesi, vergi levhası, imza sirküleri ve müzik yapımcısı olduğunuzu gösteren bir belge isteniyor. Bazı müzisyenler "kodu kendim alırsam daha sağlam olur" diye düşünüp bu sayfaya gidiyor ve karşılarına şirket belgeleri çıkıyor. Şirketi olmayan bir müzisyenin doğrudan başvurup başvuramayacağı sayfada açıkça yazmıyor; bu durumdaysanız MÜ-YAP'a sormanız gerekiyor.

Kılavuza göre ISRC'yi kaydın sahibi, kaydın münhasır lisans sahibi ya da yetkili bir ISRC Yöneticisi tahsis edebiliyor. Tahsis, kodun bir kayda resmen verilmesi demek. Münhasır lisans sahibi de kaydı tek başına kullanma hakkını sahibinden almış taraf, örneğin kaydı sizden lisanslayan bir plak şirketi. ISRC Yöneticileri genellikle dijital dağıtımcılar, bazen de stüdyolar. Bu rolü üstlenebilmeleri için ulusal ajans ya da IFPI (kodu dünya çapında yöneten uluslararası kuruluş) tarafından yetkilendirilmiş olmaları gerekiyor. Bağımsız müzisyen için pratik yol bu yüzden çoğu zaman dağıtımcının verdiği kod.

Dağıtımcının verdiği kod yeterli mi?

Kod, hangi yetkili taraftan gelirse gelsin aynı standartta. Asıl dikkat edilmesi gereken şey, bir kayda tek bir kod verilmesi. Kılavuz iki kuralı açıkça yazıyor: kaydı dağıtmak için alan taraf kendi kodunu vermemeli, sahibinin verdiği kodu kullanmalı. Daha önce kodu olan bir kayda da yeni kod verilmemeli.

Bu, özellikle dağıtımcı değiştirirken önemli. Yeni forma şarkıyı yüklerken eski kodu girerseniz kayıt aynı kimlikle devam ediyor. Kutuyu boş bırakıp yeni kod aldığınızda aynı kaydın iki kimliği olabiliyor. Böyle bir durumda hem dağıtımcınıza hem MÜ-YAP'a danışmanız gerekiyor.

Gruplarda sık gördüğüm bir durum var: ilk kayıtları bir üye kendi hesabından yüklemiş, bir süre sonra grup ortak bir hesaba geçmek istiyor ve eski kodların listesi kimsede yok. Taşımaya başlamadan önce eski yüklemelere ait kodları tek tek bulup not etmek, yeni yüklemede her kaydı aynı kimlikle devam ettirmenin tek yolu.

Kaydınızdan gelen gelir de bu kod üzerinden izlendiği için önemsiz bir ayrıntı değil; kayıt gelirinin size hangi yoldan geldiğini Spotify'ın dinlenme başına ödemesi üzerinden anlattım.

Aynı şarkının yeni kaydı yeni kod ister mi?

Kaydın kendisi değiştiyse evet. Şöyle düşünmek kolaylaştırıyor: dinleyicinin duyduğu ses değiştiyse, kayıt da yeni bir kayıt. Kılavuza göre şu durumlarda yeni ISRC gerekiyor:

• remiks

• canlı kayıt

• aynı şarkının farklı bir stüdyo çekimi

• kısaltılmış (edit) ya da uzatılmış versiyon

• cover kaydı

• müzik videosu

Kayıt değişmeden bir derlemede yeniden kullanılıyorsa ya da sadece dosya formatı veya çözünürlük farklıysa aynı kod kalıyor. Remaster'da yeni kod ancak kayda yaratıcı bir müdahale yapıldıysa gerekiyor. Başkasının şarkısını kaydettiğinizde kayıt için yeni bir ISRC alıyorsunuz, ama şarkının hakları hâlâ yazarlarına ait; cover şarkıda telif bu yüzden ayrı bir konu.

ISRC ile ISWC arasındaki fark

İki kısaltma birbirine çok benzediği için sık karışıyor. ISRC kaydı tanımlıyor. ISWC ise eseri, yani sözü ve besteyi tanımlıyor. Aynı şarkının on farklı kaydı olabilir; her birinin ayrı ISRC'si olur, hepsi aynı ISWC'ye bağlanır.

ISWC'ye doğrudan bireysel başvuru yapılmıyor, kodu yetkili kayıt ajansları veriyor. ISWC'nin ajans listesinde Türkiye için MESAM ve MSG yazıyor. Bazı Türkçe sayfalarda ISWC için farklı bir yapı yazıyor; resmi ISWC sitesindeki yapı yukarıdaki tabloda olan. Hangi birliğe üye olacağınızı henüz seçmediyseniz MESAM ile MSG'nin farkına bakabilirsiniz.

ISRC şarkınızı korur mu?

Hayır. Kılavuz, ISRC vermenin bir telif tescili olmadığını ve kaydın mülkiyetini etkilemediğini açıkça yazıyor. Kod, kaydın dünyadaki platformlarda ve raporlarda doğru tanınmasını sağlayan bir kimlik numarası. Dağıtımcının kodu vermesi, kaydın dağıtımcıya ait olduğu anlamına gelmiyor. Bunu karıştırmak kolay, çünkü kodu aldığınız an kaydın bir şekilde resmileştiği hissi oluşuyor. Ama kod, bir kimlik numarası gibi kaydın hangisi olduğunu söylüyor; kime ait olduğunu söylemiyor. Şarkınızın size ait olduğunu gösterecek kanıtlar ayrı bir konu.

Kod aldıktan sonra neyi not etmelisiniz?

Kılavuz, kod verildiğinde o koda bağlı olarak saklanması gereken asgari bilgileri sayıyor. Birkaç kayıt yayımladıktan sonra bunları tek bir tabloda tutmak, dağıtımcı değiştirdiğinizde ya da bir platform bilgi istediğinde aramakla vakit kaybetmemenizi sağlıyor:

• kaydın başlığı ve varsa versiyon başlığı (canlı, akustik, radyo edit)

• baş sanatçı

• süre

• tür

• ilk yayın yılı

Bu tabloya her satırda ISRC'yi ve, şarkı bir meslek birliğine bildirildiyse, ISWC'yi de yan yana yazarsanız hem kaydın hem şarkının kimliği aynı yerde durur. Grupta bu tabloyu tek bir kişinin bilgisayarında değil herkesin açabildiği ortak bir yerde tutmak, o kişi gruptan ayrıldığında bilgilerin de onunla gitmesini önlüyor.