Harmoni Vokal Nasıl Yapılır? İkinci Ses Nasıl Bulunur?

İkinci ses, ana melodiyle aynı anda ama farklı notalardan söylenen ikinci bir melodi. Çoğu zaman melodinin biraz üstünden ya da altından, onunla aynı ritimde gider. Tek başına dinlenince tuhaf gelebilir. Ana melodiyle birleşince şarkıyı büyütür.

Provada nakarat geliyor. Gitarist mikrofona eğiliyor, "ben de gireyim" diyor. İlk denemede ya ana melodiyi aynen söylüyor ya da ne olduğu belli olmayan bir yerde dolaşıyor. Vokal kendi notasını kaybediyor. İkisi birden susuyor.

Bunun bir yöntemi var ve düşündüğünüzden basit.

Üçlü, altılı, beşli: hangi aralık nasıl duyulur?

Aralık, iki nota arasındaki mesafe. İkinci seste en çok üç aralık kullanılıyor:

Üçlüyü sayarken başlangıç notası da sayılıyor: Do, Re, Mi. Üç basamak. Tonun içinde kalırken üçlüler bazen büyük (dört yarım ses), bazen küçük (üç yarım ses) çıkıyor. Kulağınız bunu çoğu zaman kendiliğinden ayarlıyor. Tonun dışına çıkan bir üçlü hemen yanlış duyuluyor.

Bu yüzden ikinci sesi yarım ses hesabıyla değil, şarkının tonundaki notalarla düşünmek daha kolay. Şarkı Sol majördeyse, kullanacağınız notalar o tonun yedi notası.

Altılı aslında ters çevrilmiş üçlü. Melodinin bir üçlü altında söylediğiniz nota, bir oktav yukarı taşınınca melodinin altılı üstüne düşüyor. Oktav ise aynı notanın daha ince ya da kalın hâli. Sesi güçlendiriyor ama tam anlamıyla harmoni sayılmıyor.

Melodinin üstünden mi, altından mı?

Bunu genelde iki şey belirliyor: kimin sesi nerede rahat ve şarkıda ne istediğiniz.

Üstten söylenen ikinci ses parlak duyuluyor ve dikkati çekiyor. Nakaratı büyütmek için iyi. Ama ana melodinin üstünde kaldığı için kolayca onu bastırabiliyor. Alttan söylenen ikinci ses daha sıcak ve arkada duruyor, ana vokali taşıyor gibi. Kıtalar için iyi.

Pratik kural: ikinci sesi kim söyleyecekse onun rahat bölgesine bakın. Ana vokalden daha kalın bir sesi varsa alttan, daha ince bir sesi varsa üstten başlamak kolay. Ses aralığını bilen biri bunu birkaç denemede bulur.

İkinci ses kulakla nasıl bulunur?

En kolay başlangıç, melodiden sabit bir aralık saymak değil, o anki akorun notalarından birini söylemek. Akor zaten üç notadan oluşuyor. Melodi bunlardan birindeyse, siz diğerlerinden birinde durursanız doğru duyulursunuz.

1. Şarkının tonunun temel notasını bir klavyede ya da gitarda sürekli çalın. Buna drone deniyor. Sabit bir zemin, kulağın nereden bakacağını gösteriyor.

2. Ana melodiyi o notanın üstünde birkaç kez söyleyin.

3. Şimdi melodinin bir üçlü üstünü deneyin. Melodiyle aynı ritimde, aynı yöne doğru gidin.

4. Kulağa yanlış gelen notaları işaretleyin. Genelde bir iki notayı yarım ses kaydırmak onu tonun içine sokuyor.

5. Ana melodinin kaydını açın ve ikinci sesi üstüne söyleyin. Tek başınıza doğru söylediğiniz bir partiyi melodiyle yan yana tutmak ayrı bir beceri.

Bunu telefonla kaydedip dinleyin. İkinci sesi söylerken kendi sesinizin doğru olup olmadığını duymak zor, çünkü diğer ses sizi çekiyor. Evde vokal kaydı yazısındaki yöntemler burada da işe yarar.

İki ses aynı yöne mi gitmeli?

Çoğu zaman evet. İkinci ses melodiyle aynı yöne, aynı aralıkla gidiyorsa buna paralel hareket deniyor. Pop ve rock nakaratlarındaki ikinci seslerin çoğu böyle. Takip etmesi en kolay yol.

Ama tek yol bu değil. Bir ses sabit kalırken diğeri hareket edebilir. Buna eğik hareket deniyor ve özellikle kıtalarda güzel çalışıyor: ikinci ses tek bir notada kalıyor, melodi onun etrafında dolaşıyor. Zıt harekette ise biri çıkarken öbürü iniyor. Daha zor ama daha ilginç duyuluyor.

Başlarken paralel üçlüler yeterli. Oturduktan sonra nakaratın son satırında bir iki eğik hareket denemek şarkıya renk katıyor.

Sahnede iki ses nasıl tek ses gibi duyulur?

Harmoniyi doğru notalardan söylemek yetmiyor. İki ses kaynaşmıyorsa yan yana iki ayrı şarkıcı gibi duyuluyorsunuz. Bizde işe yarayanlar:

• Ünlüleri eşleştirin. Ana vokal "a"yı açık söylüyorsa ikinci ses de açık söylemeli. Ağız şekli farklıysa ses de farklı duyuluyor.

• Vibratoyu azaltın. İkinci seste genelde daha düz bir ses daha iyi kaynaşıyor.

• Sonları birlikte bitirin. Özellikle ünsüzler: "s", "t", "k". Biri erken biri geç bitirirse dağınık duyuluyor.

• İkinci ses bir tık kısık. Ana vokalin önüne geçmeden arkada durmalı. Bunu mikserde ayarlamak yerine mikrofona olan mesafeyle de yapabilirsiniz.

• Mikrofona hep aynı mesafede durun. Gitar çalarken mikrofondan uzaklaşan ikinci ses bir anda kayboluyor.

Monitör de önemli. İkinci sesi söyleyen kişi ana vokali duymazsa kendi notasını tutamıyor. Sound check sırasında ikinci sesin monitöründe ana vokalin de olduğundan emin olun. Kardioid bir vokal mikrofonu arkasından gelen sesi az alıyor, bu yüzden monitörü mikrofonun arkasına, yani şarkıcının önüne koymak feedback riskini azaltıyor.

Çalarken ikinci ses nasıl söylenir?

Grupta ikinci sesi genelde bir enstrümanist söylüyor: gitarist, basçı, klavyeci. Bu, sadece şarkı söylemekten farklı bir iş. El bir ritim çalıyor, ses başka bir melodi söylüyor ve ikisi birbirini çekiyor.

Bizde işe yarayan sıra şu. Önce enstrüman partisini gözü kapalı çalabilecek kadar oturtun. Sonra ikinci sesi enstrümansız, sadece melodiyle çalışın. En son ikisini birleştirin, ama yavaş tempoda. Çoğu zaman sorun ses değil, el oluyor: ikinci ses girince çalma ritmi kayıyor.

Bir de enstrüman partisini sadeleştirmek var. İkinci sesin geldiği satırda gitar daha az tınlatır, bas daha az nota çalarsa ikisini birlikte yapmak kolaylaşıyor. Seyirci bu sadeleşmeyi fark etmiyor, ikinci sesi ise fark ediyor.

Nereden başlamalı?

Nakarattan. Kıtalar genelde tek ses kalıyor, nakarat ise ikinci sesin en çok fark yarattığı yer. Önce tek bir satır seçin, genelde nakaratın son satırı. Onu paralel üçlülerle oturtun, sonra satır satır genişletin.

Provada ikinci sesi söyleyen kişi ile ana vokal birkaç dakika enstrümansız çalışsın. Grup çalarken yanlış notayı duymak zor, iki ses yalnızken hemen belli oluyor. Söylemeden önce vokal ısınması yapmak da iki sesi daha rahat tutuyor.