Ukuleleye Nasıl Başlanır? Ukulele Boyları ve Hangisi Seçilmeli?

Dört teli, küçük bir gövdesi ve çoğu yetişkinin ilk akşam çalabildiği birkaç akoru var. Naylon ya da benzeri sentetik tellerle çalınan ukulele, dört ana boyda üretiliyor: soprano, konser, tenor ve bariton. Boy büyüdükçe sap uzuyor, perdeler aralanıyor ve ses dolgunlaşıyor. Bariton ise yalnızca daha büyük değil, farklı bir akortla da çalınıyor. İlk ukuleleyi seçerken asıl karar bu dört boy arasında veriliyor.

Sık rastlanan bir başlangıç şöyle: En küçük ve en ucuz model sipariş ediliyor, kutudan çıkıyor, akort ediliyor. İlk akor çalınıyor ve on dakika sonra tel yine düşmüş. Ertesi gün de aynısı oluyor. Alet bozuk sanılıyor, iade formu doldurulmaya başlanıyor. Oysa çoğu zaman sorun ne boyda ne de akort burgularında. Yeni tellerin esnemesi bir süre alıyor ve kimse bunu önceden söylemiyor.

Dört ukulele boyu arasındaki fark sadece büyüklük mü?

Boyları ayıran asıl ölçü tel boyu, yani telin eşikten köprüye kadar titreşen kısmının uzunluğu. Tel boyu arttıkça perdeler arasındaki mesafe açılıyor, tel biraz daha gergin duruyor ve ses daha dolgun çıkıyor. Aşağıdaki ölçüler yaklaşık. Üreticiye göre birkaç milimetre değişebiliyor.

İlk üç boy aynı akortla çalındığı için aynı akor şemalarını kullanıyor. Sopranoda öğrendiğiniz bir akor tenorda da aynı şekilde basılıyor. Bariton ise ayrı bir yol.

Hangi boy size daha rahat gelir?

Birçok rehber ilk ukulele için konser boyunu dengeli bir seçim olarak öneriyor. Nedeni basit: soprano sesini büyük ölçüde koruyor ama perdeleri yetişkin bir el için biraz daha rahat. Kararı etkileyen birkaç durum var:

• Elleriniz büyükse: Sopranonun dar perdelerinde parmaklar birbirine değebiliyor. Konser ya da tenor daha rahat olabilir.

• Gitardan geliyorsanız: Tenor, sap uzunluğu ve ses dolgunluğu bakımından alışık olduğunuz hisse daha yakın.

• Taşımak önemliyse: Soprano ve konser çantaya kolayca giriyor. Yolculukta ya da parkta çalmak için pratik.

• O tanıdık ukulele sesini istiyorsanız: Soprano ve konser, akla gelen o parlak sesi en çok veren boylar.

Mümkünse bir mağazada üç boyu da elinize alın ve aynı akoru basın. Parmaklarınızın rahat edip etmediği, kâğıt üstündeki ölçülerden daha çok şey söyleyecek.

G teli neden yukarıda, re-entrant akort ne demek?

Standart ukulele akordu, çalarken yüzünüze en yakın duran telden başlayarak G, C, E, A. Gitar ya da bas akordunda teller kalından inceye doğru sıralanır. Ukulelede ise G teli bir oktav yukarıda akort ediliyor, yani C ve E'den daha tiz. Bu yüzden en pes ses G telinden değil, C telinden çıkıyor. Bu tür akorda "re-entrant" deniyor.

Ukulelenin o tanıdık, parlak ve biraz oyuncak sesinin büyük kısmı bu akorttan geliyor. Akor çalındığında pes bir taban oluşmuyor, bütün notalar yakın bir bölgede toplanıyor. Akort cihazı kullanırken de bunu bilmek önemli: G telini bir oktav aşağıya çekmeye çalışırsanız tel gevşer ve ses boğulur, bir oktav yukarı zorlamaya kalkarsanız tel kopabilir. Cihaz sadece notanın adını gösterir. Doğru oktavı kulağınızla kontrol etmeniz gerekiyor.

Bariton ukulele gitarcı için kısa yol mu?

Bariton ukulele genelde D, G, B, E'ye akort ediliyor. Bu, gitarın en ince dört telinin akordu. Gitar bilen biri için bariton hemen tanıdık geliyor. Gitardaki akor şekillerinin ince dört tellik kısmı burada da geçerli.

Ama bir tuzağı var. İnternetteki ukulele akor şemalarının neredeyse hepsi G C E A akoruna göre çizilmiş. Aynı parmak şeklini baritonda basınca başka bir akor çıkıyor. Örneğin standart ukulelede C akoru veren şekil, baritonda G akoru veriyor. Bariton aldıysanız ya gitar şemalarının ince dört teline bakmanız ya da bariton için hazırlanmış şemaları bulmanız gerekiyor. Tellerini değiştirip G C E A'ya çevirmek de mümkün, ama bunun için ayrı bir tel takımı gerekiyor.

İlk hafta hangi akorlarla şarkı çalınır?

Standart akortlu bir ukulelede dört akorla çok sayıda pop şarkısına eşlik edilebiliyor. Şemaları okumakta zorlanırsanız akor okuma rehberimiz işaretlerin ne anlama geldiğini anlatıyor. Aşağıda teller G, C, E, A sırasıyla, sayılar da basılacak perdeyi gösteriyor (0 boş tel):

• C: 0 0 0 3. Sadece A telinin 3. perdesine basılıyor.

• Am: 2 0 0 0. Sadece G telinin 2. perdesine basılıyor.

• F: 2 0 1 0. G telinin 2. perdesi ve E telinin 1. perdesi.

• G: 0 2 3 2. Üç parmak gerektiren ilk akor, en çok zorlayan da bu.

C ve Am'nin tek parmakla basılması ukulelenin neden başlangıç çalgısı olarak sevildiğini açıklıyor. Naylon teller çelik tellere göre parmak ucuna daha az baskı yapıyor. Yine de ilk günlerde bir miktar sızı normal. Gitarda parmak ucu acısının geçtiği süreç ukulelede de benzer, sadece daha hafif.

Yeni ukulele neden sürekli akordan çıkıyor?

Naylon ve florokarbon teller ilk takıldıklarında esniyor. Akort ediyorsunuz, tel gerildikçe biraz daha uzuyor ve nota düşüyor. Bu durum ilk günlerde çok belirgin, bazen bir iki hafta sürüyor. Florokarbon tellerin genelde daha çabuk oturduğu söyleniyor.

Süreci kısaltmak için çalışmaya başlamadan önce her seferinde akort edin. Teli nazikçe gövdeden biraz uzaklaştırıp bırakmak da esnemeyi hızlandırıyor, ama bunu fazla kuvvetle yapmamak gerekiyor. Birkaç gün boyunca aletin sabah akşam akordunu kontrol etmek, iade formunu doldurmaktan daha kısa bir yol. Sorun iki haftayı aşarsa o zaman burgulara ya da köprüye baktırmak mantıklı.

Ukulele bir grubun içinde nereye oturur?

Ukulele çoğunlukla tek başına eşlik çalgısı olarak düşünülse de grupta da yer buluyor. Akustik bir sette gitarın yanında tiz bir renk katıyor, gitarın zaten doldurduğu bölgeyle yarışmadan şarkıya parlaklık veriyor. Vokalistin elinde ikinci bir çalgı olarak da sık görülüyor, çünkü hafif, sesi yüksek değil ve basit akorlarla şarkıyı taşıyor. Elektrik bir repertuvarı akustik sete çevirirken ukulele, gitarın yükünü paylaşan bir renk olabiliyor.

Grupta ukulelenin daha dolgun bir tabana ihtiyacı varsa low-G tel devreye giriyor. Bu tel takımında G teli bir oktav aşağıda akort ediliyor ve ukulele küçük bir gitar gibi kalından inceye sıralanıyor. Notalar ve akor şemaları aynı kalıyor, sadece sesin tabanı kalınlaşıyor. Bunun karşılığında o karakteristik parlaklığın bir kısmı gidiyor. Low-G daha "profesyonel" bir seçim değil, farklı bir renk. Çoğu kişi önce standart akortla başlayıp ihtiyaç duyunca low-G'yi deniyor.