Tech Rider Nedir? Nasıl Hazırlanır?

Tech rider, bir grubun sahnede neye ihtiyaç duyduğunu mekâna ve sesçiye önceden anlatan teknik belgedir. Kaç kanal gerektiği, hangi enstrümanın mikrofonla hangisinin DI kutusuyla alınacağı, kimin nerede durduğu, kaç monitör istendiği ve hangi ekipmanı grubun kendisinin getirdiği bu belgede yazar. Çoğu grup için bir ya da iki sayfadır.

Mekâna varırsınız. Sahnede iki mikrofon ayağı, tek monitör ve dört kanallı bir mikser duruyor. Sizin ise üç vokaliniz, stereo çıkışlı bir klavyeniz ve iki gitarınız var. Sesçi DI kutusu aramaya gidiyor, vokalist hangi mikrofonun kendisine kalacağını soruyor, sound check için ayrılan süre de bu arada eriyip gidiyor. Bu sahnenin büyük kısmı, birkaç gün önce gönderilmiş tek bir sayfayla önlenebilir.

Grup tanıtımı denince herkes EPK'dan bahseder. Tech rider daha az konuşulur, ama ilk konserden itibaren en çok işe yarayan belge genelde odur. Aşağıda neyin içine girdiğini, nasıl kısa ve gerçekçi tutulacağını ve örnek bir input list'i anlatıyorum.

Tech rider ile hospitality rider arasındaki fark nedir?

İkisi de "rider" diye anılır, bu yüzden karışır. Ama farklı işlere bakarlar.

• Tech rider (teknik rider): Sahnede müziğin çalınması için gerekenler. Kanal listesi, sahne planı, monitörler, backline, elektrik ihtiyacı, teknik iletişim kişisi.

• Hospitality rider: Grubun sahne dışındaki ihtiyaçları. Soyunma odası, su ve yemek, park yeri, konaklama, misafir listesi.

Büyük turnelerde ikisi de uzun, ayrıntılı belgelerdir. Küçük sahnelerde hospitality kısmı çoğu zaman birkaç satırı geçmez: sahnede su, ekipmanı indirmek için yakın bir park yeri. Tech rider ise küçük sahnede de gerçekten iş görür, çünkü sesçinin hazırlığı doğrudan ona bağlıdır. İkisini ayrı sayfalar olarak tutmak, sesçinin teknik bilgiyi yemek listesinin arasında aramasını engeller.

Tech rider'da neler olmalı?

Kısa bir tech rider'da beş parça yeter. Her biri sesçinin bir sorusuna cevap verir.

1. Kadro: Kim hangi enstrümanı çalıyor, kim vokal yapıyor. Tek satırlık bir liste.

2. Input list: Mikserde hangi kanala ne bağlanacak.

3. Sahne planı (stage plot): Yukarıdan bakılmış basit bir çizim. Kim nerede duruyor, amfiler ve monitörler nerede.

4. Monitör ve backline ihtiyacı: Kaç monitör, kimin monitöründe ne olacak. Mekândan hangi ekipman bekleniyor, grup neyi kendisi getiriyor.

5. İletişim: Teknik konularda aranacak tek kişinin adı ve telefonu.

Işık planı, sahne ölçüleri, elektrik prizlerinin yeri gibi ayrıntılar daha büyük sahnelerde istenir. İlk rider'ınızda bunlar yoksa sorun değil. Önemli olan sesçinin ilk bakışta sahneyi kafasında kurabilmesi.

Biçim de içerik kadar önemlidir. Sesçi rider'ı çoğu zaman telefonda, başka bir işin arasında açar. Grubun adı en üstte, input list ve sahne planı ilk sayfada olsun. Uzun paragraflar yerine kısa satırlar ve tablo kullanın. Dosyayı PDF olarak gönderin, adına grubun adını ve belgenin ne olduğunu yazın. "Rider_son_son.pdf" gibi bir dosya, sesçinin gelen kutusunda kaybolur.

Input list nasıl hazırlanır?

Input list, sesçinin en çok baktığı sayfadır. Mikserdeki kanal sırasıyla yazılır ve genelde davuldan başlar, vokallerle biter. Sound check'te de aynı sıra izlendiği için sesçi listeyi yukarıdan aşağı takip eder.

Dörtlü bir rock grubu ve bir klavye için örnek:

"Nasıl alınır" sütunu en çok atlanan yerdir, oysa sesçinin önceden hazırlaması gereken şeyleri o sütun söyler. DI kutusu, enstrümanı doğrudan miksere bağlayan küçük kutudur. Kaç tane gerektiğini bilmek, sahnede birinin DI aramaya gitmesini önler. Kendi mikrofonunuzu getiriyorsanız bunu da nota yazın.

Sahne planı nasıl çizilir?

Sahne planı için çizim bilmek gerekmez. Dikdörtgen bir sahne çizin, alt kenarı seyirci tarafı olsun. Davulu, amfileri, klavye standını, mikrofon ayaklarını ve monitörleri kutu ya da daire olarak yerleştirin. Her birinin yanına kısa bir ad yazın.

• Monitörleri numaralayın. Aynı numara input list'teki monitör notlarında da geçsin.

• Elektrik gereken yerleri işaretleyin. Pedal panosu, klavye, amfi.

• Kimin nerede durduğunu isimle değil enstrümanla yazın. Sesçi "Gitar 1"i arar, kişinin adını değil.

Biz ilk planlarımızı kâğıda çizip fotoğrafını çekiyorduk. İşe yarıyordu. Asıl önemli olan planın sahnede gerçekten durduğunuz yeri göstermesi. Provada başka, sahnede başka yerde duruyorsanız plan yanıltır.

Monitör ve backline ihtiyacı nasıl yazılır?

Monitör kısmında iki şey yazılır: kaç monitör istediğiniz ve her birinde ne duyulmak istendiği. "Monitör 1: baş vokal, vokal ağırlıklı, biraz klavye" gibi kısa satırlar yeter. Kulak içi monitör kullanan biri varsa bunu ayrıca belirtin, çünkü onun karışımı ayrı kurulur.

Backline, sahnede hazır bulunan ve gruplar arasında ortak kullanılan ekipmandır. Davul seti, bas amfisi, gitar amfisi en sık karşılaşılanlardır. Rider'da iki listeye ayırmak işi netleştirir:

• Grubun getirdikleri: gitarlar, pedal panoları, klavye, kendi amfiniz, zil ve trampet gibi davulcunun kişisel parçaları.

• Mekândan beklenenler: davul seti, bas amfisi, klavye standı, mikrofonlar ve ayaklar.

Birden fazla grubun çıktığı gecelerde backline genelde paylaşılır. Davulcunun kendi zillerini getirip seti ortak kullanması sık görülen bir düzendir. Bunu önceden bilmek, sahne değişimini de hızlandırır.

Küçük mekânlar için tech rider neden kısa ve gerçekçi olmalı?

Türkiye'de pek çok küçük bar ve kulüpte ekipman sınırlıdır. Mikserin kanal sayısı az, monitör tek ya da hiç yok, davul seti gecenin bütün gruplarına ortak olabilir. On altı kanallık bir rider göndermek bu sahnelerde işe yaramaz. Sesçi ya okumaz ya da neyin gerçekten gerekli olduğunu tahmin etmeye çalışır.

Bunun için rider'ı iki katmanlı yazmak işe yarar:

• Olmazsa olmaz: Bu olmazsa konser çalınamaz. Örneğin iki vokal mikrofonu, bas ve klavye için DI, en az bir monitör.

• Varsa iyi olur: Olmasa da çalarsınız. Overhead mikrofonu, ikinci monitör, gitar amfilerinin mikrofonlanması.

Küçük bir sahnede gitar amfileri çoğu zaman mikrofonlanmadan da salonu doldurur. Bunu rider'da siz söylerseniz sesçi size güvenir. Aynı şekilde, tek monitör varsa hangi karışımın ona gideceğine grup olarak önceden karar verin. Genelde vokaller ve biraz klavye en güvenli seçimdir, çünkü davul ve amfiler sahnede zaten duyulur. Gerçekçi bir rider, grubun sahneyi tanıdığını gösterir. Mekân da bir sonraki sefer sizi daha kolay çağırır.

Tech rider mekâna ne zaman ve nasıl gönderilir?

Tarih kesinleştikten sonra, konserden birkaç gün önce gönderin. Son güne kalırsa sesçi ancak sahnede okur. Mekânla konuşan kişi kimse rider'ı o gönderir ve sesçiye de ulaştığından emin olur. Mekânın kendi sesçisi yoksa ve dışarıdan biri geliyorsa, rider'ın ona da gitmesi gerekir.

Konser günü yanınızda basılı bir kopya bulundurun. Sahnede telefonla belge açmak her zaman kolay olmaz. Kadroda değişiklik olduysa, örneğin o gece misafir bir saksofoncu varsa, rider'ı güncelleyip yeniden gönderin. Eski rider'la gelen sesçi bir kanal eksik hazırlanır. Rider'daki hazırlığın sahnede nasıl kullanıldığını sound check rehberinde adım adım anlattım.

Tech rider hazırlarken en sık yapılan hatalar nelerdir?

• Olmayan ekipmanı istemek. Küçük bir sahneden büyük festival listesi beklemek.

• İletişim kişisi yazmamak ya da üç kişinin numarasını yazmak. Sesçi tek bir kişiyi arar.

• Kanal sırasını rastgele yazmak. Davuldan vokale giden alışılmış sıra, sesçinin işini hızlandırır.

• Kendi getirdiğiniz ekipmanı belirtmemek. Sesçi aynı şeyi bir de kendisi hazırlar.

• Kadro değişince rider'ı güncellememek.

• Grupta rider'ın birkaç farklı sürümünün dolaşması. Mekâna hangisinin gittiğini kimse bilmez, sesçi de eskisiyle hazırlanır.

• Kısaltmaları açıklamadan kullanmak. "Voc 2", "Gtr L" gibi kısaltmalar sizin için açıktır, sesçi için her zaman değil.

• Teknik ve hospitality ihtiyaçlarını aynı listeye karıştırmak.

İlk konsere hazırlanıyorsanız, rider'ın bütün hazırlığın içinde nereye oturduğunu ilk konser kontrol listesinde görebilirsiniz.

BandUp'ta tech rider grubun kadro ve enstrüman bilgisinden kendiliğinden oluşur. Sahne planı sürükle-bırak ile düzenlenir, input list otomatik çıkar, repertuvardan şarkı listesi ve grup sahibinin iletişim bilgisi de içindedir. Mekâna giriş gerektirmeyen, mobilde okunabilen bir linkle gönderilir. Yaptığınız düzenleme linke anında yansır ve kadro değişince rider da kendini günceller. Basılı kopya için siyah-beyaz PDF olarak da indirilebilir.

Tech rider grubun teknik tarafını anlatır. Grubu mekâna ve organizatörlere tanıtan tarafı için EPK rehberine bakabilirsiniz.