Sound Check Nasıl Yapılır? Grup Olarak Adım Adım Rehber
Sound check, konserden önce sahnedeki her enstrümanın ve mikrofonun ses sistemine tek tek bağlanıp dengelendiği kontroldür. İki şey ayarlanır: salondaki dinleyicinin duyduğu ses ve sizin sahnede kendinizi duyduğunuz ses. İkisi aynı şey değil ve ikisi de bu birkaç dakikada kurulur.
Sahneye çıkarsınız, kablolar takılı, sesçi mikrofondan “kick, lütfen” der. Davulcu vurmaya başlar ama o sırada gitarist amfisini açmış riff çalıyor, klavyeci kulaklığını arıyor, vokal “benim mikrofonum hangisi?” diye soruyor. Sesçinin size ayırdığı zaman zaten kısa. Yarısı kimin neyi nereye takacağıyla gider, kalan yarısında da kimse kendini doğru dürüst duymadan ilk şarkıya girilir.
Bunu birkaç kez yaşadıktan sonra şunu öğrendik: iyi bir sound check sahnede değil, bir gün önce başlar. Aşağıda hazırlıktan son kontrole kadar sırasıyla anlatıyorum.
Sound check neden yapılır?
Her mekânın akustiği, ses sistemi ve sahnesi farklıdır. Provada kulağa çok iyi gelen bir gitar, taş duvarlı küçük bir barda bütün vokali yutabilir. Sound check bu farkı kapılar açılmadan yakalamak için yapılır.
Ayarlanan iki ayrı ses vardır:
Salon sesi (FOH): Front of house, yani dinleyicinin ana hoparlörlerden duyduğu karışım. Sesçi bunu salonun ortasından ya da arkasından ayarlar.
Monitör sesi: Sahnede önünüzdeki hoparlörden ya da kulak içi monitörden kendinizi ve grubu duyduğunuz karışım. Her müzisyen başka bir şey duymak ister.
Salon sesi kötüyse dinleyici fark eder. Monitör sesi kötüyse grup birbirini kaçırır, vokal detone olur, davulcu tempoyu tutacak bir şey duyamaz. İkincisi çoğu zaman daha büyük sorundur.
Sound check'e gitmeden önce ne hazırlanmalı?
Sesçi sizi ilk kez görüyorsa, sahnede ne olduğunu da ilk kez sahnede öğreniyor demektir. Bunu önlemenin yolu bilgiyi önceden göndermek.
Kanal listesi (input list): Mikserde hangi kanala ne bağlanacağını gösteren liste. Kick, trampet, bas, gitar, klavye, vokaller. Hangi enstrümanın mikrofonla, hangisinin DI kutusuyla (enstrümanı doğrudan miksere bağlayan küçük kutu) alındığı da yazılır.
Sahne planı: Kimin nerede durduğunu gösteren basit bir çizim. Sesçi monitörlerin nereye konacağını buradan anlar.
Kendi yedekleriniz: Yedek kablo, yedek tel, pil, akort cihazı. Sound check'te bozulan bir kablo en ucuz ama en çok zaman yiyen arızadır.
Kısa bir karar: Sesçiyle kim konuşacak? Bunu grupta önceden belirleyin. Rolleri henüz netleştirmediyseniz müzik grubu kurma rehberinde nasıl paylaşılacağını anlattık.
Kanal listesi ve sahne planı genelde tech rider denen teknik belgenin içinde gider. Konsere birkaç gün kala mekâna gönderirseniz sesçi sahneyi siz gelmeden kurmaya başlayabilir.
Sound check hangi sırayla yapılır?
Klasik sıra davuldan başlar, vokallerle biter. Mantığı basit: en çok mikrofonu olan ve en yüksek sesi çıkaran enstrüman önce oturur, diğerleri onun üstüne kurulur.
Sıra | Ne kontrol edilir | Ne yapılır |
|---|---|---|
1 | Davul | Kick, trampet, hi-hat, tomlar ve üst mikrofonlar tek tek. Sesçi “tamam” diyene kadar aynı vuruş tekrarlanır. |
2 | Bas | Önce tek nota, sonra şarkıdaki gibi. En tiz ve en pes yerler denenir. |
3 | Gitarlar | Konserde kullanılacak temiz ve distortion sesleri sırayla. Solo sesi ayrıca gösterilir. |
4 | Klavye | Kullanılacak her ses (piyano, org, pad) ayrı ayrı. Sesler arasındaki seviye farkı burada ortaya çıkar. |
5 | Vokaller | Önce baş vokal, sonra vokal destekler. Konuşarak değil, şarkıdaki gibi söyleyerek. |
6 | Hep birlikte | Setlistten bir ya da iki şarkının bir bölümü. Monitörler bu aşamada son haline gelir. |
Birlikte çalınacak şarkıyı rastgele seçmeyin. Setlistin en gürültülü şarkısından ve en sakin şarkısından birer parça çalmak, sesçiye iki ucu da gösterir.
Monitör ayarı nasıl istenir?
“Biraz daha ses” sesçi için bir şey ifade etmez. Neyi, kimin monitöründe istediğinizi söyleyin: “Benim monitörümde vokal biraz daha fazla, gitar biraz daha az.”
Birkaç kural işi hızlandırır:
Sırayla isteyin. Beş kişi aynı anda konuşursa sesçi kimseyi duymaz.
Önce azaltmayı deneyin. Herkes kendi sesini artırmak ister ve bir süre sonra sahnede her şey bağırır.
Konserde duracağınız yerde durun, çalarken nasıl duyacaksanız öyle dinleyin.
Kulak içi monitör kullanan varsa bunu kanal listesine yazın. Onun karışımı ayrıca kurulur.
Sesçiyle nasıl konuşulur?
Sesçi o gece grubun bir parçasıdır. Konserin nasıl duyulacağı onun elindedir ve genelde aynı anda birden fazla işle uğraşır. İletişim ne kadar net olursa sound check o kadar kısa sürer.
Sesçi bir enstrümanla uğraşırken diğerleri sessiz kalır. En çok bozulan kural budur. Sırası gelmemiş bir gitaristin sessizce akort etmesi bile sesçinin kick'i duymasını engelleyebilir. Sesçiyle tek kişi konuşur, diğerleri isteklerini ona iletir. Konser sırasında monitör için basit el işaretleri üzerinde anlaşın: yukarıyı göstermek “artır”, aşağıyı göstermek “azalt” gibi.
Sound check'te en sık yapılan hatalar nelerdir?
Sırası gelmeden çalmak ya da akort etmek.
Konserde çalacağından daha kısık çalmak. Sesçi düşük sese göre ayarlar, konserde her şey patlar.
Vokalin mikrofonu konuşarak denemesi. Şarkı söylerken ses bambaşka çıkar.
Amfiyi sahnede çok yüksek açmak. Sahne sesi salona taşar ve sesçinin ayar payı kalmaz.
Sound check'ten sonra ayarlara dokunmak. Amfinin tek bir düğmesini çevirmek bütün dengeyi bozar.
Sound check bitmeden sahneden inmek. Son birlikte çalma atlanırsa monitörler yarım kalır.
Sound check için zaman yoksa ne yapılır?
Birden fazla grubun çıktığı gecelerde tam sound check nadiren olur. Genelde gecenin ana grubu sound check yapar, diğer gruplara çoğu zaman line check kalır. Line check, her kanaldan ses geldiğinin hızlıca kontrol edilmesidir. Amaç denge kurmak değil, sadece “sinyal var mı?” sorusuna cevap almaktır.
Bu durumda hazırlık daha da önemli hale gelir. Kanal listesi önceden gittiyse sesçi ayarları sizden önce yapar. Kendi amfi ve pedal ayarlarınızı biliyorsanız sahnede tahmin yürütmezsiniz. Açılışa sakin başlayan bir şarkı koymak da sesçiye ilk dakikalarda toparlanma zamanı verir.
Sound check'ten sonra ne yapılır?
Ayarları not alın. Amfi düğmelerinin fotoğrafını çekmek bile işe yarar. Aynı mekâna ya da benzer bir sahneye tekrar gittiğinizde neyi değiştirdiğinizi hatırlarsınız. Setlistin son halini herkesle bir kez daha kontrol edin ve sesçiye de bir kopya verin. Hangi şarkıda klavyenin sesi değişiyor, hangisinde ikinci gitar susuyor, sesçi bunu bilirse konser boyunca bir adım önde olur.
BandUp bu hazırlığın bir kısmını grubun ortak alanına taşır. Tech rider, sahne planı ve kanal listesi dahil, kadro ve enstrüman bilgisinden kendiliğinden oluşur. Mekâna giriş gerektirmeyen tek bir linkle gönderilir ve kadro değişince kendini günceller. Amfi ayarlarınızı şarkının kişisel notlarına kurulum listesi olarak yazarsanız, sahnede Sahne Modu'nda menüye girmeden karşınızda olur.
Sound check bittiğinde elinizde kalan son şey setlisttir. Onu önceden sağlam kurmak için sahne setlisti hazırlama rehberine bakabilirsiniz.