Çok Gruplu Konserde Sahne Değişimi Nasıl Hızlanır?

Aynı gece birden fazla grubun çaldığı konserlerde, bir grubun sahneden inip diğerinin çıkmasına sahne değişimi deniyor. İngilizcede "changeover". Birkaç dakika sürüyor ama gecenin en dağınık anı: bir grup ekipmanını topluyor, diğeri kuruyor, sesçi kanalları yeniden ayarlıyor ve salon bekliyor. Hızlı bir sahne değişimi, seyircinin bara gidip geri gelmeyeceği bir boşluğu kapatıyor.
Açılış grubu son şarkıyı bitiriyor. Alkış dinmeden sahneye bizden üç kişi çıkıyor, onlardan dört kişi hâlâ kablolarını sarıyor. Davulcumuz kendi trampetini kurmak için yer arıyor, onlarınki hâlâ sehpada. Gitarist pedalboard'unu yere koyuyor ve prizi bulamıyor, çünkü tek uzatma kablosu diğer grubun amfisine takılı. Salon on beş dakika bekliyor. Kimse kötü niyetli değil, herkes elinden geleni yapıyor. Sadece kimse önceden konuşmamış.
Sahne değişimi neden uzuyor?
Gözlemlediğim gecikmelerin neredeyse hepsi aynı birkaç yerden çıkıyor:
- Bir önceki grup ekipmanını sahnenin ortasında topluyor ve sonraki grup kurmaya başlayamıyor.
- Pedalboard sahnede kablolanıyor, güç kaynağı sahnede aranıyor.
- Gitarlar sahnede akort ediliyor.
- Sesçi kanal listesini sahnede, kablo kablo inceleyerek çıkarıyor.
- Kimin ne söküp ne taşıyacağı belli değil. Herkes her şeye yardım ediyor, kimse bir işi bitirmiyor.
Bunların hiçbiri aslında sahnede çözülmesi gereken şeyler değil. Hepsi evde ya da sound check sırasında halledilebiliyor.
Sound check ile line check arasındaki fark ne?
Sound check, grubun sesinin baştan ayarlandığı uzun kontrol. Her enstrüman tek tek dinleniyor, monitörler kuruluyor, sonra grup birlikte bir iki şarkı çalıyor. Çok gruplu gecelerde genelde her gruba bu kadar zaman yok.
Line check ise kısa versiyonu: sadece her kanaldan ses gelip gelmediğine bakılıyor. Sesçi "bas" diyor, basçı birkaç nota çalıyor, kanal geliyorsa sıradakine geçiliyor. Ayar büyük ölçüde sound check'ten ya da sesçinin notlarından geliyor. Line check'te bütün şarkıyı çalmaya başlamak, sesçinin işini yavaşlatıyor. İstenen şey birkaç saniye ve net bir ses. Monitörde bir şey eksikse bunu da kısa söylemek yeterli: "Monitörde biraz daha vokal" gibi tek bir cümle. Uzun bir tarif, sesçinin sıradaki kanala geçmesini geciktiriyor. Sound check'in tam hâlini sound check rehberinde anlattık.
Sound check neden ters sırayla yapılıyor?
Çok gruplu gecelerde sound check çoğu zaman çalma sırasının tersiyle yapılıyor: en son çalacak grup ilk geliyor, açılış grubu en son. Mantığı basit. Son sound check yapan grup, ekipmanını sahnede bırakıp gece ilk çalan grup oluyor. Kapılar açıldığında sahne zaten onun için kurulu.
Son çalacak grup ise sound check'ten sonra ekipmanını sahnenin en arkasına çekiyor ya da kenara alıyor. Böylece önündeki grupların kurulumuna yer kalıyor. Bu düzen, ortadaki grupların işini en zor hâle getiriyor. Hem kendilerinden önce çalan grubun sökümünü beklemeleri hem de kendilerinden sonrakine hızlıca yer açmaları gerekiyor. Ortada çalıyorsanız, en çok hazırlığı sizin yapmanız gerekiyor.
Gruplar davul ve amfi paylaşabilir mi?
Paylaşabiliyor ve çoğu küçük mekânda paylaşıyor. Ortak kullanılan ekipmana "backline" deniyor: genelde davul seti, bas amfisi ve bir iki gitar amfisi. Ortak bir davul seti, sahne değişimini en çok kısaltan tek karar.
Ortak sette bile her davulcunun kendi getirdiği parçalar var. Bunlara İngilizcede "breakables" deniyor:
| Ortak kullanılan | Davulcunun kendi getirdiği |
|---|---|
| Kick davul, tomlar, sehpalar | Trampet |
| Hi-hat ve zil sehpaları | Ziller |
| Davul halısı, tabure | Kick pedalı |
Değişim sırasında davulcu sadece bu üç şeyi değiştiriyor. Trampeti sehpaya koymak, zilleri takmak, pedalı bağlamak birkaç dakika. Bütün seti söküp yenisini kurmak ise çok daha uzun sürüyor ve mikrofonların yeniden yerleştirilmesini gerektiriyor.
Amfi paylaşımında ise ayarlar meselesi var. Her gitaristin sesi farklı ve başkasının amfisinde kendi ayarını bulmak zaman alıyor. Bunun için amfi ayarlarını bir yere yazmak işe yarıyor: kazanç, ton düğmeleri, hangi kanal. Ortak amfiye geçince ayarı sıfırdan aramak yerine yazılı değerlere çevirmek bir dakika sürüyor.
Diğer gruplarla önceden ne konuşulmalı?
Paylaşım sahnede değil, konserden günler önce konuşuluyor. Organizatör bir grup sohbeti açmamışsa gruplardan biri açabilir. Konuşulacaklar belli:
- Davul setini kim getiriyor? Hangi amfiler ortak?
- Çalma sırası ve her grubun süresi ne?
- Sound check saatleri ve sırası ne?
- Kimin kaç kanala ihtiyacı var? Klavye stereo mu, kaç vokal mikrofonu var?
- Ekipmanlar sahneye gelmeden önce nerede bekleyecek?
Son madde küçük mekânlarda en çok unutulan. Kulis yoksa, ekipmanın sahne kenarında hangi köşede duracağını bilmek, değişim sırasında birbirinin çantasına basmayı önlüyor.
Ortak seti getiren davulcuya setin nasıl kullanılacağını sormak da bu konuşmanın parçası: taburenin yüksekliği, zillerin yeri gibi ayarlar değiştirilebilir mi? Bazı davulcular kendi setinde ayar değişikliğine sıcak bakmıyor ve bunu sahnede öğrenmek kimsenin işine gelmiyor.
Sahneye çıkmadan önce ne hazır olmalı?
Değişimin hızlı geçmesi, sahneye çıkmadan önce yapılanlara bağlı. Bizim kendi kontrol listemiz şöyle:
- Pedalboard evde kablolanmış ve denenmiş olsun. Sahnede sadece iki kablo ve bir güç bağlantısı kalsın. Yedek güç adaptörü çantada dursun.
- Gitarlar akortlu olarak sahne kenarında beklesin. Akort sahnede değil, değişimden önce, sahne kenarında sessizce yapılıyor.
- Kabloların iki ucu etiketli olsun. Hangi kablonun hangi pedala, hangi amfiye gittiği karanlıkta da anlaşılsın.
- Sesçi kanal listesini önceden görsün. Kimin mikrofonla, kimin DI ile alınacağını, sahnede kimin nerede durduğunu gösteren bir sahne planı yeterli.
Son madde için en işe yarar belge tech rider. Kanal listesini ve sahne planını tek sayfada topluyor. Nasıl hazırlandığını tech rider rehberinde anlattık.
Sahneden inerken kim ne yapar?
Söküm sırasında herkesin tek bir işi olması, herkesin her şeye yardım etmesinden çok daha hızlı. Basit bir dağılım:
- Davulcu: trampet, ziller, kick pedalı. Ortak seti olduğu gibi bırakır.
- Gitarist ve basçı: önce enstrüman, sonra pedalboard, en son amfi kabloları.
- Klavyeci: klavye, sehpa, güç kabloları.
- Vokalist: kendi mikrofonunu ve notlarını alır, sahnede kalan su şişelerini ve setlist kâğıtlarını toplar.
İki kural her şeyden önce geliyor. Birincisi, sesçi kanalları kapatmadan hiçbir kablo çekilmiyor. Açık kanaldan çekilen bir kablo hoparlörden sert bir patlama olarak çıkıyor. İkincisi, lambalı amfiler kapatılmadan önce bekleme konumuna alınıyor. Bekleme düğmesi olan amfilerde bu, lambaları korumak için önerilen sıra.
Bir de inen grup eşyalarını sahnede değil, sahneden indikten sonra çantalıyor. Kabloyu sahnede sarmak, sonraki grubun kurulacağı yeri işgal ediyor. Ekipmanı kenara taşıyıp orada toplamak, değişimi dakikalarca kısaltıyor. Son olarak biri sahneye bir kez daha bakıyor: unutulan pena, kapo, akort aleti, yere yapıştırılmış setlist. Bunlar en çok bir sonraki grubun ayağının altında kalıyor.
Değişim sırasında salon nasıl tutulur?
Değişim ne kadar hızlı olursa olsun birkaç dakikalık bir boşluk kalıyor. Bu boşluğu sessiz bırakmamak gecenin akışını koruyor. Çoğu mekânda sesçi değişim sırasında arka planda müzik açıyor. Açmıyorsa bunu sound check'te sormak yeterli.
İnen grubun vokalisti son şarkıdan sonra sıradaki grubu anons edebiliyor. Adını ve birkaç dakika sonra başlayacağını söylemek, salondakilerin dağılmamasına yardım ediyor. Bunu önceden konuşmak lazım, çünkü sahneden inen vokalist çoğu zaman kendi kapanışına odaklanmış oluyor.
Sıradaki grubun ilk şarkısı da önemli. Uzun, sakin bir girişle açmak yerine ilk saniyeden tanınan, enerjisi yüksek bir şarkıyla başlamak bara gidenleri geri çağırıyor. Ama ilk şarkı aynı zamanda güvenli bir seçim olmalı. Ses line check'te hızlıca ayarlandığı için, sahnede ilk kez denenen bir düzenleme ya da zor bir giriş bu an için riskli.
Süre de ayrı bir mesele. Çok gruplu gecelerde her grubun süresi belli ve bir grubun beş dakika uzatması, sonraki grubun setinden beş dakika eksiltmek demek. Setlisti süreye göre kurmak ve sona gerekirse çıkarılabilecek bir şarkı koymak, programın kaymasını önlüyor.
BandUp'ta sahne planı tech rider'ın içinde sürükle-bırak ile çiziliyor, kanal listesi kadrodan ve enstrümanlardan kendiliğinden oluşuyor. Mekân rider'ı hesap açmadan, bir linkten görüyor. Gece birden fazla grup çalacaksa sesçi her grubun planını önceden telefonundan açabiliyor ya da PDF olarak basabiliyor. Amfi ayarları gibi kişisel kurulum notları da her üyenin kendi notlarında duruyor ve Sahne Modu'nda menüye girmeden görünüyor. Ortak amfiye geçen gitarist ayarını hatırlamak zorunda kalmıyor.
Gecenin ilk konseri olmasa bile, çok gruplu bir sahneye çıkmadan önceki hazırlıkların çoğu ilk konserle aynı. Tam listeyi ilk konsere hazırlık yazısında bulabilirsiniz.