Kulak İçi Monitör mü, Sahne Monitörü mü? Sahnede Kendini Duymak

Sahne monitörü, müzisyenin sahnede kendini ve grubu duymasını sağlayan ses sistemi. İki temel türü var. Wedge, yere konan ve müzisyene doğru eğik duran hoparlör. Kulak içi monitör, yani in-ear, sesi doğrudan kulağa veren küçük kulaklıklar. İkisi de aynı işi yapıyor, ama sahnedeki sesi çok farklı şekillendiriyor.

Sound check'te her şey yerinde. İlk şarkı başlıyor, salon doluyor, davul biraz daha sert vuruyor. Gitarist amfisini açıyor. Basçı onu duyamayınca kendi amfisini açıyor. Vokal kendini duymuyor, monitöre dönüp işaret ediyor. İkinci şarkının ortasında sahne ses savaşına dönmüş.

Bunu yaşamayan grup az. Monitör seçimi bu savaşın nasıl biteceğini belirliyor.

Sahne monitörü nasıl çalışır, nerede zorlanır?

Wedge, mikserden gelen ayrı bir miksi çalıyor. Vokal kendi monitöründe daha çok vokal, davulcu daha çok bas ister. Her ayrı miks mikserin bir aux çıkışından besleniyor.

Wedge'in iyi yanı basitliği. Çoğu mekânda zaten var, kurulumu kolay, kulaklık takmaya gerek yok ve sahnedeki havayı olduğu gibi duyuyorsunuz. Zorlandığı yerler de belli:

• Feedback: Wedge mikrofona doğru bakıyor. Ses yükseldikçe mikrofon hoparlörü yakalıyor ve o tanıdık çınlama geliyor.

• Ses savaşı: Herkes kendini duymak için biraz daha açıyor. Sonunda sahne gereğinden yüksek oluyor.

• Salona taşan ses: Monitörden gelen ses salona da yayılıyor ve ses teknisyeninin salon miksini bulanıklaştırıyor.

Kulak içi monitör nedir, nasıl çalışır?

Kulak içi monitör, müzisyenin kendi miksini doğrudan kulağına veren kulaklık. Mikserden gelen sinyal kablo ile ya da kablosuz bir verici ile kemere takılan küçük bir alıcıya gidiyor. Kulaklık bu alıcıya bağlı. Sesi alıcının üstünden kendiniz ayarlıyorsunuz.

Mikrofonun önünde hoparlör olmadığı için feedback döngüsü büyük ölçüde ortadan kalkıyor. Sahne sesi de düşüyor, çünkü kimsenin kendini duymak için amfiyi açmasına gerek kalmıyor. Kulaklık iyi oturuyorsa dışarıdaki sesi de kısıyor.

Hangisi daha iyi?

Tek bir doğru yok. Grubun büyüklüğüne, çaldığınız mekânlara ve bütçeye göre değişiyor:

Kablolu mu, kablosuz mu? Hazır mı, kalıplı mı?

Kablolu sistem basit ve güvenilir. Pil bitmiyor, sinyal kopmuyor. Yerinde çalan davulcu ve klavyeci için genelde yeterli. Kablosuz sistem sahnede hareket eden vokal ve gitarist için rahat, ama pilleri ve frekansı kontrol etmek ayrı bir iş.

Kulaklık tarafında iki seçenek var. Hazır kulaklıklar farklı boy uçlarla geliyor, çoğu kulağa oturuyor. Kalıplı kulaklıklar ise bir odyologun kulağınızdan aldığı ölçüyle özel yapılıyor. Daha iyi oturuyor ve dış sesi daha iyi kısıyor. Başlarken hazır kulaklıkla denemek, kalıplıya geçmeden önce in-ear'ın size uyup uymadığını gösteriyor.

Kulak içi monitör kulağı korur mu?

Sadece sesi düşük tutarsanız. Bu kısım önemli. In-ear sahnedeki sesi azaltıyor, ama kulağa giden sesi siz belirliyorsunuz. Alıcının sesini açtıkça kulağa giden ses de artıyor.

Yani in-ear bir kulak koruması değil, bir kontrol aracı. Doğru kullanıldığında kulağa giden sesi wedge'e göre çok daha düşük tutmanızı sağlıyor. Yanlış kullanıldığında ise sesi doğrudan kulak kanalına veren yüksek bir hoparlöre dönüşüyor.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre 80 dB ses haftada 40 saate kadar güvenli sayılıyor, 90 dB'de bu süre haftada 4 saate iniyor. Gürültüye bağlı işitme kaybı kalıcı, ama önlenebilir.

• İki kulaklığı da takın. Tek kulağı açık bırakmak en riskli kullanım, çünkü açık kulaktan sahne sesi girerken diğer kulağı açmak zorunda kalıyorsunuz.

• Sesi sound check'te en düşük duyulabilir seviyeye ayarlayın, konser boyunca açmamaya çalışın.

• Kulaklık iyi oturmuyorsa dış ses giriyor ve sesi açma ihtiyacı doğuyor. Boyutu doğru uç kullanın.

Provadan ya da konserden sonra kulağınız çınlıyorsa ya da tıkalı hissediyorsa bir KBB hekimine ya da odyoloğa gidin. Kulak çınlaması yazısında hangi belirtinin neyi gerektirdiğini anlattık. Wedge kullanıyorsanız da müzisyen kulak tıkacı sahnede kulağı korumanın en kolay yolu.

In-ear'da yalnız kalma hissi nasıl geçer?

İlk kez in-ear takanların çoğu aynı şeyi söylüyor: "Salonu duymuyorum." Alkış uzaktan geliyor, grup sanki başka odada. Bu his sahneden kopmuş gibi hissettiriyor.

Çözüm, miksin içine ortam sesi eklemek. Salona ya da sahnenin kenarına bakan bir iki mikrofon, seyirciyi ve odayı kulağınıza getiriyor. Stereo bir miks de daha doğal duyuluyor, sesler sağa ve sola yayılınca her şeyi daha düşük seste ayırt edebiliyorsunuz. İlk birkaç provayı in-ear ile yapmak alışmayı hızlandırıyor.

Küçük sahnede hangisi, ikisi birlikte olur mu?

Küçük bir barda çalıyorsanız mekânda genelde bir iki wedge ve tek bir monitör miksi oluyor. Bu durumda herkesin in-ear'a geçmesi zor. Birçok grup karma bir düzen kuruyor: vokal in-ear kullanıyor, davulcu yanında bir wedge istiyor, diğerleri sahnedeki sesi kullanıyor.

Davulcu bu karışımda özel bir yerde. Akustik davul zaten yüksek, davulcu kendi setini monitör olmadan da duyuyor. Asıl duyması gereken bas ve vokal. Bir kısmı yanına konan küçük bir wedge ile rahat ediyor. Bir kısmı ise in-ear kullanıp içine sadece bas, vokal ve varsa metronom koyuyor. Klikle çalan gruplarda in-ear neredeyse şart, çünkü klik sesinin salona taşmaması gerekiyor.

İlk kez in-ear'a geçecekseniz bütün grubu aynı anda değiştirmeyin. Önce en çok zorlanan kişiyle, genelde vokalle başlayın. Birkaç provada sistem oturunca diğerleri karar verir.

Kaç ayrı miks alabileceğinizi mikserin aux çıkışı sayısı belirliyor. Küçük bir mikserde dört aux varsa dört ayrı monitör miksi yapabilirsiniz. Beş kişilik bir grupta ikisi aynı miksi paylaşacak demek. Mekânla konuşurken bunu sorun: kaç monitör, kaç miks var? Sound check sırası da buna göre kuruluyor.

Herkesin monitörde ne istediğini bir yere yazmak her konserde aynı konuşmayı tekrar etmemek demek. BandUp'ta şarkıların kişisel notlarına anahtar-değer şeklinde bir kurulum listesi ekleyebilirsiniz, örneğin "monitör: vokal ve davul fazla, gitar az". Bu not sadece size görünüyor ve Sahne Modu'nda menüye girmeden önünüzde duruyor. Grubun tech rider'ı ise kadro ve sahne planıyla mekâna tek bir linkle gidiyor.