Grupta Müzikal Fikir Ayrılığı Nasıl Çözülür?

Gruplarla konuşurken müzikal tartışmaların nadiren müzikle bittiğini görüyorum. Mesele bir köprünün iki kez mi bir kez mi çalınacağıyken, yarım saat sonra konu "zaten hep senin dediğin oluyor" cümlesine gelmiş oluyor. Müzikal fikir ayrılığı, aynı şarkı için üyelerin farklı bir versiyon duyması demek: tempo, ton, düzenleme, kimin hangi bölümde öne çıkacağı. Birden fazla kişinin aynı şarkıya emek verdiği her grupta bu olur. Grupları yoran şey ayrılığın kendisi değil, onu çözmek için bir yolun olmaması.
Sık anlatılan bir sahne şöyle: Provanın son yarım saati. Gitarist yeni şarkının girişine uzun bir riff eklemek istiyor. Vokalist girişin kısa kalmasını istiyor, çünkü seyirci şarkıyı ilk sözden tanısın. İkisi de birkaç kez kendi versiyonunu çalıyor, diğerleri enstrümanlarının başında bekliyor. Süre doluyor, stüdyodan çıkılıyor ve şarkı hiçbir karar alınmadan rafa kalkıyor. Bir sonraki prova aynı noktadan başlıyor.
Grupta müzikal tartışmalar en çok nerede çıkıyor?
Duyduğum tartışmaların büyük kısmı birkaç başlıkta toplanıyor. Bunları birbirinden ayırmak işe yarıyor, çünkü her birinin çözüm yolu farklı.
- Tempo: Şarkının hızı, yani dakikadaki vuruş sayısı (BPM). Davulcu kayıttaki hızı ister, vokalist nefes alabileceği hızı.
- Ton: Şarkının hangi notanın etrafında kurulduğu. Vokalistin sesine göre değişir ama bazı enstrümanlarda parmak düzenini de baştan değiştirir.
- Düzenleme: Kimin hangi bölümde ne çaldığı, girişin ne kadar süreceği, solonun olup olmayacağı.
- Ses: Gitarın ne kadar kirli duyulacağı, klavyede hangi sesin seçileceği, sahnede kimin ne kadar yüksek çaldığı.
- Repertuvar: Hangi şarkının çalınacağı, hangisinin listeden çıkacağı.
Son madde ayrı bir konu ve cover gruplarında en sık çıkan tartışma. Onu cover grubunda repertuvar seçimi yazısında ayrıca ele aldık. Bu yazı daha çok bir şarkının nasıl çalınacağı üzerine.
Bu tartışma gerçekten müzikal mi?
Bazı tartışmalar müzikle başlıyor ama başka bir şeyin üstüne kuruluyor. Biri provaya hazırlıksız geldiği için bir bölümün sadeleşmesini istiyor olabilir. Biri son üç kararda kendi fikrinin geçmediğini düşündüğü için dördüncüde direniyor olabilir. Bunu ayırt etmenin basit bir yolu var: tartışmayı bir dakika durdurup "bu iki versiyondan hangisi şarkıya daha çok yarar?" diye sormak. Cevap şarkıyla ilgili gelmiyorsa mesele başka yerde.
Bu ayrım önemli, çünkü müzikal olmayan bir sorunu müzikal yöntemlerle çözmeye çalışmak sadece zaman kaybettiriyor. Hazırlık eksikliği bir prova düzeniyle, söz hakkı duygusu ise önceden konuşulmuş karar kurallarıyla çözülüyor.
Fikir ayrılığı grubun kötü gittiğini mi gösterir?
Çoğu zaman tam tersini gösteriyor. Bir şarkı üzerine tartışan iki kişi, o şarkının nasıl duyulacağını önemsiyor demek. Gruplarla konuşurken beni daha çok düşündüren tablo, kimsenin hiçbir şeye itiraz etmediği gruplar. Orada genelde ya bir kişi her şeye karar veriyor ve diğerleri sessizce çalıyor ya da üyelerden biri çoktan ilgisini kaybetmiş. İkisi de bir süre sonra daha sert bir biçimde yüzeye çıkıyor.
Fark, tartışmanın neyin üzerinde döndüğünde. "Bu köprüde gitar mı öne çıksın, klavye mi?" sorusu şarkıyı ileri taşıyabilir. "Sen zaten hiç dinlemiyorsun" cümlesi ise şarkıyı değil kişiyi hedef alıyor. İlkine alan açmak, ikincisini erken fark etmek gerekiyor. Yeni kurulmuş gruplarda bu ayrım daha zor, çünkü üyeler birbirinin eleştiriyi nasıl söylediğini henüz tanımıyor. Aynı cümle bir kişiden öneri gibi, başka birinden suçlama gibi gelebiliyor. İlk aylarda bir fikri "şunu bir deneyelim mi?" diye getirmek, "bu olmamış" demekten çok daha az sürtünme yaratıyor.
İki fikir arasında nasıl karar verilir?
En çok işe yarayan yol, tartışmayı konuşmaktan çıkarıp çalmaya taşımak. Gruplardan duyduğum düzen dört adımdan oluşuyor:
- İki versiyon da en az bir kez, baştan sona ve herkesin elinden geldiğince çalınıyor. İsteksiz çalınan versiyon her zaman kaybeder, bu yüzden "ikisine de gerçek bir şans" kuralı baştan konuşuluyor.
- İkisi de kaydediliyor. Bunun için pahalı bir düzen gerekmiyor, odanın ortasına konan bir telefon yetiyor.
- Kayıtları herkes ertesi gün kendi başına dinliyor. Çalarken duyulan ile dinlerken duyulan çoğu zaman aynı değil.
- Karar bir sonraki provanın başında, uzatmadan, beş dakika içinde veriliyor. Herkes bir cümleyle tercihini söylüyor.
Bu düzen iki şey sağlıyor. Tartışma provanın geri kalanını yemiyor. Kimse stüdyodan "kaybettim" duygusuyla çıkmıyor, çünkü karar o anki gerginlikte değil, bir gece sonra veriliyor. Bir de süre sınırı koymak işe yarıyor: bir tartışmaya provada en fazla on dakika ayırmak. Süre dolunca iki versiyon kaydediliyor ve konu bir sonraki provaya kalıyor. Kaydın nasıl alınıp nasıl dinleneceğini prova kaydı rehberinde ayrıntılı anlattık.
Son sözü kim söylemeli?
Her kararı herkesin onayına bağlayan gruplar en uzun tartışmaları yaşıyor. Daha az yorulan gruplarda karar yetkisi önceden dağıtılmış oluyor. Bunun için tek bir lider seçmek gerekmiyor, konu konu karar sahibini belirlemek yetiyor. Gruplarla birlikte en sık vardığımız düzen şuna benziyor:
| Konu | Kim karar verir? | Neden? |
|---|---|---|
| Ton | Vokalist | Şarkıyı söyleyecek olan o. Diğerleri parmak düzenini ona göre ayarlar. |
| Tempo | Davulcu ve vokalist birlikte | Tempoyu sahnede davulcu tutar, nefesi vokalist taşır. |
| Kendi partisi | O partiyi çalan kişi | Diğerleri öneri getirir, karar onda kalır. |
| Özgün şarkının düzenlemesi | Şarkıyı getiren kişi | Şarkının ilk hâlini o duymuştur. Grup katkı verir, son sözü o söyler. |
| Hangi şarkıların çalınacağı | Bütün grup | Herkesin çalacağı şarkı herkesin onayıyla girer. |
Bu tablonun her grupta aynı olması gerekmiyor. Önemli olan, bir tartışma başlamadan önce yazılmış olması. Rolleri hiç konuşmamış gruplar için müzik grubunda görev dağılımı yazısı iyi bir başlangıç.
Oylama ne zaman işe yarar, ne zaman yaramaz?
Oylama hızlı bir çözüm gibi görünüyor ve bazı kararlarda gerçekten öyle. Repertuvara bir şarkı girsin mi, konserde ara olsun mu, set hangi şarkıyla açılsın gibi herkesi eşit etkileyen sorularda çoğunluk kararı iyi çalışıyor.
Bir kişinin partisini doğrudan etkileyen sorularda ise oylama sorun çıkarıyor. Dört kişinin oyuyla basçının çalacağı hattı değiştirmek, basçıyı kendi partisinde söz hakkı olmayan biri yapıyor. Dört kişilik gruplarda bir de eşitlik sorunu var: iki ikiye biten bir oylama hiçbir şeyi çözmüyor. Oylamaya gitmeden önce iki soruyu cevaplamak işe yarıyor: Bu karar herkesi eşit mi etkiliyor? Oylar eşit çıkarsa ne olacak? Bazı gruplar eşitlikte kararı şarkıyı getiren kişiye bırakıyor, bazıları da bir versiyonu bir konser boyunca çalıp sonra yeniden konuşuyor.
Tartışma kişiselleşirse ne yapılır?
Sesin yükseldiği, cümlelerin "sen hep" diye başladığı an, müzikal tartışmanın bittiği andır. O noktadan sonra çalmaya da konuşmaya da devam etmek pek işe yaramıyor. Gruplardan duyduğum en işe yarar alışkanlıklar şunlar:
- Konuyu o provada kapatmak ve bir sonraki provanın gündemine yazmak.
- Tartışmayı mesajlaşarak değil, yüz yüze sürdürmek. Yazıda ses tonu kayboluyor, kısa bir cevap olduğundan sert okunuyor.
- Konuyu kişiden ayırmak: "senin fikrin" yerine "A versiyonu" demek.
- Uzun süredir biriken bir kırgınlık varsa onu ayrı bir buluşmada konuşmak, provanın arasına sıkıştırmamak.
Bazen tartışmanın altında gerçekten büyük bir fark yatıyor: biri grubun başka bir yöne gitmesini istiyor, biri olduğu yerde kalmasını. Bu fark tek bir şarkıda çözülmüyor. Grubun yönünü ve biri ayrılırsa ne olacağını konuşmak için grup anlaşması yazısına bakabilirsiniz.
Verilen karar nasıl unutulmaz?
Çözülmüş bir tartışmanın yeniden açılmasının en yaygın sebebi, kararın hiçbir yere yazılmamış olması. İki hafta sonra biri "girişi uzatmamış mıydık?" diye soruyor ve herkes başka bir şey hatırlıyor. Karar verildiği anda şarkının yanına iki satırlık bir not düşmek bunu önlüyor: ne karar verildi ve neden. "Giriş dört ölçü, seyirci şarkıyı ilk sözden tanısın" gibi kısa bir not yeter. Ölçü, şarkıdaki vuruşların gruplandığı küçük birim; dört ölçü çoğu pop şarkısında birkaç saniye sürüyor.
BandUp bu kararları grubun ortak alanında tutuyor. Gruba yeni bir şarkı fikri geldiğinde üyeler beğen ya da beğenme oyu veriyor, çoğunluğun beğendiği şarkı tek tıkla repertuvara alınıyor, diğerleri arşive gidiyor. Şarkının grup notlarına yazılan karar herkese görünüyor ve iki versiyonun prova kaydı link ya da dosya olarak aynı şarkının referanslarına eklenebiliyor. "Hangi versiyonda karar kılmıştık?" sorusunun cevabı böylece tek bir yerde duruyor.
Not kimsenin telefonunda kalmamalı. Herkesin görebildiği ortak bir yerde durmalı ki yeni katılan bir üye ya da bir gecelik çalan yedek müzisyen de aynı versiyonu çalsın.