Akor Çevrimi Nedir? Klavyede Akorlar Nasıl Yerleştirilir?

Do, Mi ve Sol'ü alttan üste basarsanız C akorunu çalıyorsunuz. Aynı üç notayı en altta Mi olacak şekilde basarsanız yine C çalıyorsunuz, ama bu kez akorun bir çevrimini. Akor çevrimi, akorun notalarına dokunmadan en alttaki notayı değiştirmek. Aynı akor bu yüzden klavyede birkaç farklı yerde, birkaç farklı renkte çalınabiliyor.

Klavyeci bir şarkıda C'den G'ye, oradan Am'ye ve F'ye geçiyor ve her akorda eli klavyenin bir ucundan diğerine sıçrıyor. Akorlar doğru, ama geçişler kesik kesik duyuluyor. Üstelik sol el basın bölgesinde gezindiği için basçının notalarıyla çakışıyor ve grubun alt frekansı bulanıklaşıyor. Çevrimleri bilmek bu iki sorunu birden çözüyor.

Akor çevrimi nedir, kök durumdan farkı ne?

Bir akor en alttaki notası kök olacak şekilde basılıyorsa kök durumunda. C akorunda bu, en altta Do, üstünde Mi ve Sol demek. Üç sesli bir akorun kök durumunun yanında iki çevrimi var:

• 1. çevrim: En altta akorun üçlüsü var. C akorunda Mi.

• 2. çevrim: En altta akorun beşlisi var. C akorunda Sol. Klasik armonide buna dörtaltılı akor da deniyor.

Çevrimi bulmanın yolu basit: en alttaki notayı bir oktav yukarı taşıyın. Do, Mi, Sol'deki Do'yu yukarı alınca Mi, Sol, Do oluyor, yani 1. çevrim. Bu kez Mi'yi yukarı alınca Sol, Do, Mi, yani 2. çevrim. Akor sembolleri kafanızı karıştırıyorsa önce akor okumanın temellerine dönün.

1. ve 2. çevrim klavyede nasıl basılır?

Pop şarkılarında en sık karşılaşılan dört akorun çevrimleri şöyle. Notalar alttan üste doğru yazıldı:

Kök durumda notalar üst üste üçlü aralıklarla diziliyor. Çevrimlerde ise iki nota arasında bir dörtlü aralık oluşuyor, bu da elin şeklini değiştiriyor. Her çevrimi önce tek tek, sonra aynı akorun üç hâlini arka arkaya çalmak, eli bu şekillere alıştırıyor.

Üç hâl kulağa da aynı gelmiyor. Kök durum en sağlam ve en "yerine oturmuş" duyulan hâl, bu yüzden şarkıların son akoru çoğu zaman kök durumda çalınıyor. 1. çevrim daha hafif ve hareketli bir his veriyor. 2. çevrim ise daha askıda duyuluyor ve genelde bir akordan diğerine geçerken, kısa bir ara durak gibi kullanılıyor. Çalarken bu farkı dinlemek, hangi çevrimi nerede seçeceğinize karar vermeyi kolaylaştırıyor.

Yedili akorlarda 3. çevrim ne demek?

Yedili akorlarda dört nota var, bu yüzden bir çevrim daha ortaya çıkıyor. G7 akorunun notaları Sol, Si, Re ve Fa. 1. çevrimde en altta Si, 2. çevrimde Re, 3. çevrimde ise yedili olan Fa bulunuyor.

Klasik armoni kitaplarında bu çevrimler rakamlarla gösteriliyor: üç sesli akorlarda 6 ve 6/4, yedili akorlarda 6/5, 4/3 ve 4/2. Pop ve rock repertuvarında bu gösterim nadiren kullanılıyor, onun yerine slash akor yazımı geliyor.

C/E gibi slash akorlar çevrimle aynı şey mi?

Çoğu zaman evet. Slash akor, eğik çizginin solunda akoru, sağında da en altta çalınacak notayı gösteriyor. C/E, en altta Mi olan bir C akoru, yani C'nin 1. çevrimi. C/G ise 2. çevrimi.

Ama her slash akor bir çevrim değil. Sağdaki nota akorun kendi notası değilse, örneğin C/D'de olduğu gibi, bu bir çevrim değil, akorun altına eklenen yeni bir bas notası. Kural şu: sağdaki nota akorun içinde varsa, akor çevrimdedir.

En yakın çevrimle akor değiştirmek neden işe yarar?

İki akor arasında geçerken her notanın en kısa yoldan bir sonraki akorun notasına gitmesine ses yürütme deniyor. Çevrimler bunu mümkün kılıyor. Her akoru kök durumunda çalmak yerine, bir önceki akora en yakın çevrimi seçtiğinizde el neredeyse yerinden kıpırdamıyor.

Örneğin C'den F'ye, oradan G'ye geçerken C'yi kök durumda (Do, Mi, Sol), F'yi 2. çevrimde (Do, Fa, La) ve G'yi 2. çevrimde (Re, Sol, Si) çalarsanız, her parmak en fazla bir tam ses hareket ediyor. Ortak notalar yerinde kalıyor, kulak da geçişi tek bir akıcı çizgi gibi duyuyor.

C, G, Am ve F çevrimlerle nasıl akıcı çalınır?

Aynı mantığı en bilinen pop progresyonlarından birine uygulayalım. Sağ elde her akor için bir öncekine en yakın çevrimi seçince şu çıkıyor:

1. C, kök durum: Do, Mi, Sol.

2. G, 1. çevrim: Si, Re, Sol. Do bir yarım ses iniyor, Mi bir ton iniyor, Sol yerinde kalıyor.

3. Am, 1. çevrim: Do, Mi, La. Her nota bir adım çıkıyor.

4. F, 2. çevrim: Do, Fa, La. Do ve La yerinde kalıyor, sadece Mi yarım ses çıkıyor.

Dört akor boyunca el klavyenin aynı küçük bölgesinde kalıyor. Aynı fikir bas tarafında da işe yarıyor: C, G/B, Am, F dizisinde en alttaki notalar Do, Si, La, Fa olarak neredeyse adım adım iniyor. Bu dizinin ve benzerlerinin neden bu kadar sık kullanıldığı ise akor progresyonu konusu.

Grupta klavyeci akorları nereye yerleştirmeli?

Tek başına çalan bir piyanist akorun kökünü sol elle en altta basar. Grupta ise o bölge basçıya ait. Klavyecinin sol eli de basın bölgesine inerse iki enstrüman aynı frekansta çakışıyor ve alt taraf bulanıklaşıyor.

• Sol eli yukarıda tutun. Sık verilen bir öneri, sol eli orta Do ile onun bir oktav altı arasında tutmak.

• Kökü basçıya bırakın. Basçı kökü zaten çaldığı için, sol elde kökü basmadan sadece üçlü ve yedili gibi akorun rengini veren notaları çalmak yeterli olabiliyor.

• Gitarla aynı yere yığılmayın. Gitar akorları orta bölgede basıyorsa, klavyede akoru biraz daha yukarıda ya da farklı bir çevrimde çalmak iki enstrümana da yer açıyor.

• Az nota basın. Birçok klavyeci grupta çalarken iki elde toplam üç dört notayla yetiniyor. Her şeyi basmak her zaman daha dolgun duyulmuyor.

Hangi şarkıda hangi çevrimi kullandığınızı not etmek, provadan provaya aynı sesi korumanın en kolay yolu. BandUp'ta bunu şarkının kişisel notlarına yazabilirsiniz. Kişisel notlar sadece size görünüyor ve Sahne Modu'nda şarkının söz ve akorlarıyla birlikte menüye girmeden açılıyor.

Şarkının tonu değiştiğinde çevrimlerin de yeni tona göre yeniden kurulması gerekiyor. Ton değiştirmenin temellerini transpoze nedir yazısında bulabilirsiniz.