5 Telli Bas Gitar mı, 4 Telli mi? Bas Gitara Başlarken Seçim

Kâğıt üstünde fark tek bir tel: 5 telli bas gitarda, bildiğimiz 4 telli basın altına kalın bir Si (B) teli ekleniyor. Akort Mi, La, Re, Sol (E, A, D, G) yerine Si, Mi, La, Re, Sol (B, E, A, D, G) oluyor ve en pes nota bir dörtlü aşağı iniyor. Elde, kulakta ve grubun sesinde ise bundan fazlası.

Yeni şarkı drop D akortla geliyor. Riff açık, en kalın telde, epey pes. Basla bir oktav altından aynısını çalmak istiyorum, ama 4 tellide en pes nota Mi. Re yok. Ya riffi yukarıdan çalacağım ya da provanın ortasında teli gevşetip akort değiştireceğim. İşte 5 telli sorusu genelde tam bu anda gündeme geliyor.

Low B teli size gerçekte ne kazandırır?

İlk kazanç belli: beş yarım ses, yani bir dörtlü daha aşağı inebiliyorsunuz. Standart 4 tellide boş Mi teli yaklaşık 41 Hz. 5 tellide boş Si teli yaklaşık 31 Hz. Drop akortla çalan gitaristlerle, pes synth bas partileriyle ya da gitarın ve klavyenin en alt bölgesine inen şarkılarla çalışıyorsanız bu fark hemen hissediliyor.

İkinci kazanç daha az konuşuluyor: pozisyon. Fazladan bir tel, sapta elinizi kaydırmadan daha geniş bir aralıkta çalabilmek demek. Bir kalıbı Mi telinden değil Si telinden başlatınca, aynı el pozisyonunda hem pes hem orta bölgeye ulaşıyorsunuz. Sık ton değiştiren setlerde, farklı şarkılara hızla geçmeniz gereken gecelerde bu rahatlık hissediliyor.

Ama low B'yi sürekli kullanmak bir kazanç değil. O bölgede her nota çok enerji taşıyor ve miks kolayca çamurlaşıyor. İyi bir low B, ihtiyaç olduğu yerde kullanılan bir araç. Asıl yük yine davulla birlikte kurduğunuz ritimde, yani groove dediğimiz o ortak histe.

Sap genişliği ve tel aralığı elinizi nasıl etkiler?

Beşinci tel bir yere sığmak zorunda. Üretici ya sapı genişletiyor ya da teller arasındaki mesafeyi daraltıyor, çoğu zaman ikisinden biraz. Sonuç şu: 5 telli sap elde daha kalın ve daha geniş hissettiriyor. Sol el başparmağı sapın arkasında daha uzun bir yol kat ediyor, pes teldeki notalara uzanmak için bilek biraz daha açılıyor.

Küçük ellerle 5 telli çalınmaz diye bir kural yok. Ama ilk bas gitarınızsa ve elleriniz küçükse, satın almadan önce birkaç 5 telliyi mutlaka elinize alın. Tel aralığının dar olması sağ elde de fark ediliyor. Parmaklarla çalarken teller birbirine daha yakın, slap çalarken başparmağın vuracağı alan daralıyor.

Tel boyu low B'nin sesini neden değiştirir?

4 telli baslarda yaygın tel boyu 34 inç (yaklaşık 86 cm). 5 tellilerde sıkça 35 inç (yaklaşık 89 cm) görülüyor. Sebep low B. Çok kalın bir telin iyi bir ses verebilmesi için belli bir gerginliğe ihtiyacı var. Kısa tel boyunda Si teli gevşek kalıyor, basınca dalgalanıyor, sesi boğuk ve belirsiz çıkabiliyor.

34 inçlik 5 telli kötü bir alet demek değil. Tel kalınlığı, telin yapısı ve sapın ayarı da bu sesi etkiliyor. İyi bir tel takımı ve düzgün bir ayarla gayet net bir low B elde edilebiliyor. Ama ikinci el bir 5 telliye bakıyorsanız, ilk denemeniz gereken şey Si telinin boşta ve ilk perdelerde nasıl çıktığı. Tellerin durumu da bunu doğrudan etkiliyor. Eskimiş bir Si teli boğuk çıkar. Telin değişme zamanının geldiğini gösteren işaretler bas gitarda da aynı.

Fazladan teli susturmak neden ilk büyük sınav?

5 telliye geçenlerin çoğunun ilk haftası aynı geçiyor. Çalmadığınız Si teli, sahnenin titreşimiyle ya da yanlışlıkla sürtünmeyle uğuldamaya başlıyor. 4 tellide bir teli susturmak alışkanlık hâline gelmişken, şimdi bir tel daha takip edilecek.

• Sağ elde kayan başparmak: Başparmak, çaldığınız telin altındaki telin üstünde duruyor ve siz tel değiştirdikçe onunla birlikte kayıyor. Böylece alttaki teller hep susuk kalıyor.

• Sol elde parmakların arkası: Basan parmağın ucu çaldığınız teli sustururken, parmağın gövdesi üstteki tellere hafifçe değip onları susturuyor.

• Kafaya yakın bir susturucu: Bazı basçılar eşiğe yakın bir yere hafif bir susturucu ya da bant sarıyor. Kayıtta faydalı, ama bunu bir teknik eksikliği kapatmak için kullanmamak gerekiyor.

Biz bu yüzden 5 telliye geçenlere ilk birkaç provada her şeyi değil, sadece susturmayı düşünmelerini söylüyoruz. Notalar zaten yerinde. Asıl yeni iş, çalınmayan telin sessiz kalması.

Çaldığınız müzik ve grubunuz neyi gerektiriyor?

"5 telli daha profesyonel" diye bir şey yok. Soru şu: repertuvarınız o pes notaları istiyor mu? Aşağıdaki tablo başlangıç için kaba bir yol haritası.

Klavyeciniz sol eliyle zaten pes notalar çalıyorsa, low B'yle o bölgeye inmek iki enstrümanı çakıştırabilir. Böyle durumlarda kimin pes bölgeyi alacağını provada konuşmak, yeni bir tel almaktan daha çok şey değiştirebiliyor.

4 telliyle pes notalara nasıl inilir?

5 telli almadan da pes bölgeye inmenin yolları var. En basiti drop D: Mi telini bir tam ses gevşetip Re'ye akort etmek. Gitaristin drop D şarkısı için yeterli. Daha pes gerekiyorsa bazı basçılar 4 telliyi tamamen B, E, A, D'ye akort ediyor. Böylece 5 tellinin alt dört telini elde ediyorlar ama en ince Sol teli kaybediyorlar. Bunun için daha kalın bir tel takımı ve sapın ayarlanması gerekiyor. Oktav pedalı ise çaldığınız notanın bir oktav altını ekleyerek benzer bir etki veriyor, ama elinizin altındaki aralık değişmiyor.

Bu yüzden ilk bas gitarda 4 telliyle başlayıp ihtiyaç doğunca 5 telliye geçmek çok sık izlenen bir yol. Geçiş sanıldığı kadar zor değil. Aynı akort ilişkileri devam ediyor, sadece altta bir tel daha var.

Prova odasındaki amfi o pes sesi verebilir mi?

Low B'nin gerçekten duyulması için amfinin ve hoparlörün de o frekansları verebilmesi gerekiyor. Küçük bir çalışma amfisi ya da prova stüdyosundaki yorgun bir kabin, Si telinin temel sesini zayıf verebiliyor. O zaman nota daha çok bir vuruş ve üst harmonikler olarak duyuluyor. Canlıda ses sistemi bu açığı kapatabiliyor, ama provada kendinizi duyamayıp gereğinden sert basmaya başlıyorsunuz.

Prova stüdyosuna gidiyorsanız amfiyi önceden sorun ve ilk dakikalarda Si telini boşta çalıp dinleyin. İkinci el bir basa bakıyorsanız sesin yanında sapı ve elektroniği de kontrol edin. İkinci el enstrüman alırken bakılacaklar listesi bunun için hazır.