Gitar Teli Ne Zaman Değiştirilir? İşaretler, Sıklık ve Tel Seçimi

Gitar teli değiştirme, çalındıkça sesi ve akordu bozulan telleri yenisiyle değiştirmektir. Tel zamanla parmaklardaki ter ve yağla kirlenir, metal yorulur ve paslanır. Bunun belli bir takvimi yoktur. Ne kadar çaldığınıza, hangi teli kullandığınıza ve gitarı nasıl sakladığınıza göre değişir.

Provada gitar bir türlü parlak çıkmıyor. Amfinin tizini açıyorsunuz, pedalı değiştiriyorsunuz, yine olmuyor. Sonra şarkı arasında akordu kontrol ediyorsunuz ve sol taraftaki iki tel yine düşmüş. Çoğu zaman sorun ne amfide ne pedalda. Aylardır aynı teller takılı.

Gitar telinin değişme zamanı geldiği nasıl anlaşılır?

Tel size kendisi söyler. Şu işaretlerden biri ya da birkaçı varsa değiştirme zamanı gelmiştir:

• Ses donuklaştı: Tınlama kısa kesiliyor, tizler kayboluyor, akorlar çamurlu çıkıyor.

• Akort tutmuyor: Her şarkıdan sonra akort cihazına bakmanız gerekiyor. Yeni akort ettiğiniz tel kısa sürede yine düşüyor.

• Oktavlar tutmuyor: Boş tel doğru ama 12. perdede aynı nota bozuk çıkıyor.

• Renk değişti: Tellerde koyulaşma, kararma ya da pas lekeleri var. Özellikle en çok bastığınız perdelerde.

• Dokunuş değişti: Parmağınızı telin üstünde kaydırdığınızda pürüzlü ya da yapışkan hissediyorsunuz. Sarımlı kalın tellerin altında kir birikmiş.

Sadece bir tel koptuysa onu tek başına değiştirmek cazip gelir. Kısa vadede sorun değil, ama yeni tel diğerlerinden belirgin biçimde parlak çıkar ve takımın dengesi bozulur. Diğer teller de eskiyse, ilk fırsatta bütün takımı değiştirmek daha iyi sonuç verir. Bu yüzden çantada tek tel değil, bütün bir takım bulundurmak mantıklıdır.

Ses farkını en kolay yeni tel taktıktan sonra duyarsınız. Eskisiyle yan yana karşılaştırınca ne kadar zamandır donuk bir sesle çaldığınızı fark edersiniz.

Gitar teli ne sıklıkla değiştirilir?

Herkese uyan bir süre yok. Tel üreticileri de süreyi değil, sesi ölçü almayı önerir: tel artık dolgun çıkmıyorsa ve akort tutmuyorsa değiştirin. Yine de çalma sıklığına göre kabaca şöyle bir tablo çizilebilir:

Bu aralıkları kesin kural gibi değil, başlangıç noktası gibi düşünün. En iyi ölçü kendi kulağınızdır. Tel değiştirdiğiniz günü bir yere not edin, bir sonraki sefer sesin ne zaman düşmeye başladığını fark ettiğinizde kendi aralığınızı bulmuş olursunuz. Eli çok terleyen biri teli daha çabuk bitirir. Nemli bir odada duran gitarın teli daha erken paslanır. Kaplamalı teller (coated) ise ince bir koruyucu tabakayla kaplandığı için genelde daha uzun dayanır.

Konserden önce tel ne zaman değiştirilir?

Konser günü değil. Yeni tel ilk saatlerde esner ve akordu sürekli düşer. Sahnede her şarkı arasında akort etmek zorunda kalırsınız.

En güvenlisi konserden bir ya da iki gün önce değiştirmek. Taktıktan sonra telleri hafifçe çekerek esnetin, akort edin, tekrar esnetin. Sonra birkaç saat çalın. Tel oturduğunda akort da oturur. Tel üreticileri de yeni tellerin yerine oturması için birkaç saat ile bir gün arası çalınmasını önerir.

Düzenli sahneye çıkıyorsanız teli kopmasına yakın bir ana bırakmayın. Konserin ortasında kopan bir tel, şarkıyı da setlistin akışını da bozar. Çanta listenize yedek bir takım tel koymayı unutmayın. Konser çantasına neler girdiğini ilk konser kontrol listesinde sıraladık.

Tel kalınlığı ve malzemesi nasıl seçilir?

Tel takımları en ince ve en kalın telin kalınlığıyla anılır. "10-46" dediğinizde en ince tel 0,010 inç, en kalını 0,046 inçtir.

• İnce tel: Basması ve bend yapması kolaydır, parmağı daha az yorar. Sesi biraz daha incedir ve akordu biraz daha kolay kayar.

• Kalın tel: Daha dolgun ses ve daha fazla sustain verir, akordu daha iyi tutar. Basmak için daha fazla güç ister.

Elektro gitarda 9-42 ve 10-46 en sık görülen takımlardır. Akustikte 12-53 "light" takım yaygın bir başlangıç noktasıdır. Malzemede elektro için genelde nikel kaplı çelik kullanılır. Akustikte 80/20 bronz daha parlak, fosfor bronz daha sıcak bir ses verir.

Kalınlığı büyük ölçüde değiştirirseniz gitarın ayarı da değişebilir. Tel gerginliği değiştiği için sap hafifçe eğilir, teller perdeye yaklaşır ya da uzaklaşır. Böyle bir değişiklikten sonra ayarı bir kez kontrol ettirmek iyi olur.

Hangi takımın size uyduğunu bulmanın en kolay yolu denemektir. Bir takımı birkaç hafta çalın, elinize ve sesinize nasıl geldiğini not edin. Grupta çalıyorsanız ses farkını en iyi provada, diğer enstrümanların arasında duyarsınız.

Akustik, elektro ve bas gitarda fark var mı?

Temel mantık aynı, ama her birinin kendi alışkanlıkları var.

• Akustik gitar: Tel sesi doğrudan gövdeden çıktığı için eskime en çabuk akustikte duyulur. Çoğu akustikte teller köprüdeki pimlerle tutturulur. Pimi çıkarırken köprüye zarar vermemeye dikkat edin.

• Elektro gitar: Eskime daha geç fark edilir, çünkü amfi ve efektler sesi toparlar. Akort tutmaması ve oktav sorunu burada daha önce belli olur. Tremolo köprüsü olan gitarlarda telleri tek tek değiştirmek dengeyi korur.

• Bas gitar: Bas telleri genelde gitar tellerinden daha uzun dayanır ve daha pahalıdır. Bazı basçılar eskimiş telin yumuşak, yuvarlak sesini bilerek tercih eder.

• Klasik gitar: Naylon tel kullanılır. Klasik gitara çelik tel takılmaz, gerginliği sapa ve köprüye zarar verir.

Tel ömrü nasıl uzatılır?

Birkaç küçük alışkanlık telin ömrünü belirgin şekilde uzatır:

• Çalmadan önce elinizi yıkayın. Ter ve yağ teli en çok bitiren şeydir.

• Çaldıktan sonra telleri kuru bir bezle silin. Telin altından da geçirin.

• Gitarı nemli yerde, kalorifer ya da cam kenarında bırakmayın.

• Uzun süre çalmayacaksanız gitarı kutusunda ya da kılıfında saklayın.

Bir de şu var: yedek takımı da doğru saklayın. Paketini açmadığınız tel uzun süre dayanır, ama açık paketteki ya da çantanın dibinde nemli kalmış tel takılmadan eskiyebilir. Yedek takımı ağzı kapalı paketinde, kuru bir cepte tutun.

Tel değiştirirken klavyeyi de temizlemek için iyi bir fırsat bulursunuz. Bütün teller sökülüyken perdelerin arasındaki kiri almak çok daha kolaydır. Capo kullanıyorsanız yeni tellerle ilk provada capoyu taktıktan sonra akordu bir kez daha kontrol edin. Capo telleri perdeye bastırdığı için akordu biraz kaydırabilir, özellikle henüz oturmamış yeni tellerde. Capoyu akordu en az bozacak şekilde nasıl takacağınızı capo rehberinde anlattım.

Yeni teller taktıktan sonra akorları yeniden çalıştığınızda, doğru bastığınız bir akorun ne kadar temiz çıktığını fark edersiniz. Akor şemalarına yeniden bakmak isterseniz akor okuma rehberi işinizi görür.