Groove Nedir? Davul ve Bas Neden Birlikte Çalışmalı?

Groove, bir müziğin insanda kıpırdama isteği uyandıran hâli. Ayağın yere vurması, başın sallanması. Notalarla ya da tempoyla değil, notaların birbirine göre nerede durduğuyla ilgili. Bir grupta bu işin yükünü en çok davul ve bas taşıyor.

Provada aynı şarkıyı üçüncü kez çalıyoruz. Notalar doğru. Tempo doğru. Ama bir şey oturmuyor. Davulcu "bas biraz önde mi?" diyor. Basçı "kick her yerde değil ki" diyor. İkisi de haklı.

Groove işte bu. İki kişinin aynı anda doğru çalması değil, aynı yerde çalması.

Groove nedir, pocket ne demek?

Groove'u tarif etmek zor, duyunca tanımak kolay. Müzik psikolojisi araştırmalarında groove, insanda harekete geçme isteği uyandıran ve bundan keyif aldıran müzik niteliği olarak tanımlanıyor. Janata ve arkadaşlarının 2012'deki çalışmasında groove'u yüksek bulunan müzik dinleyenlerde kendiliğinden baş ve ayak hareketini artırdı.

Pocket ise groove'un sabit ve rahat oturduğu an. Davul ile bas aynı yere yaslanıyor, gerisi onların üstüne kuruluyor. "Pocket'ta çalmak" dediğimiz şey bu. Kimse acele etmiyor, kimse geride kalmıyor.

Kick ile bas neden kilitlenmeli?

Çünkü ikisi de şarkının alt tarafını taşıyor. Kick vuruşun ağırlığını veriyor, bas notanın kendisini. İkisi aynı anda geldiğinde tek bir güçlü ses gibi duyuluyor. Ayrı ayrı geldiklerinde alt taraf bulanıklaşıyor ve groove dağılıyor.

Çoğu pop ve rock şarkısında bas, kick'in ritmini takip ediyor ve trampeti destekliyor. Trampetin vurduğu vuruşlara, yani 2 ve 4'e backbeat deniyor. Bas bu vuruşlarda ya susuyor ya da kısa çalıyor, kick'le birlikte ise uzun ve dolgun çalıyor.

Bunun tek yolu dinlemek. Basçı davulcunun ayağına, davulcu basçının eline bakıyor. Provada ikisinin yan yana durması bile fark yaratıyor.

Bir de şarkının kalıbını birlikte çıkarmak var. Kick hangi vuruşlarda, bas hangi notalarda? Bazı şarkılarda bas kick'i birebir takip ediyor, bazılarında kick'in arasındaki boşlukları dolduruyor. İkisinin de doğru olduğu şarkılar var, ama grubun hangisini seçtiğini bilmesi gerekiyor. Bunu kâğıda iki satır olarak yazmak, provada saatlerce denemekten daha hızlı sonuç veriyor.

Vuruşun önünde ya da arkasında çalmak ne demek?

Metronomun tık dediği yer tek bir nokta, ama müzisyenler o noktanın biraz önünde ya da biraz arkasında çalabiliyor. Fark milisaniyeler, ama his tamamen değişiyor:

Önemli olan grubun bunu birlikte yapması. Davulcu arkada, basçı önde çalarsa groove değil, çekişme oluyor.

Bunu duymanın kolay yolu, aynı şarkıyı üç kez çalmak: bir kez önde, bir kez tam üstünde, bir kez arkada. Notalar hiç değişmiyor. Kayıtta dinlediğinizde üç ayrı şarkı gibi duyuluyor ve şarkının hangisini istediği genelde ilk dinleyişte belli oluyor.

Bir uyarı: "gevşek çalmak" kendiliğinden groove demek değil. Bir çalışmada samba ve funk kayıtlarına 20 ile 40 milisaniyelik zamanlama sapmaları eklenince groove puanları düştü, özellikle müzisyen dinleyicilerde. Bilerek geride çalmak ile dağınık çalmak aynı şey değil.

Ghost notalar ve alt bölümler ne katar?

Alt bölüm, bir vuruşun içindeki daha küçük parçalar. Dörtlük vuruşun içinde iki sekizlik, dört onaltılık var. Groove'un çoğu bu küçük parçaların içinde yaşıyor. Hi-hat'in sekizlik ya da onaltılık çalması şarkının hissini tamamen değiştiriyor.

Ghost nota ise çok hafif, neredeyse duyulmayan vuruş. Trampette ana vuruşların arasına serpiştirilen küçük dokunuşlar. Tek başına duyulmuyor ama kaldırınca şarkı bir anda düz ve boş kalıyor. Basta da aynı şey var: susturulmuş, perdesiz vurulan kısa notalar ritme doku katıyor.

Senkop, yani vurgunun beklenmedik bir yere kayması, groove'un bir başka parçası. Witek ve arkadaşlarının 2014'teki çalışmasında dinleyicilerin hareket isteği ve keyfi orta düzeyde senkopu olan ritimlerde en yüksek çıktı. Çok düz ritimler de çok karmaşık ritimler de daha düşük puan aldı.

Swing ve shuffle nasıl bir his?

Düz sekizliklerde bir vuruşun iki yarısı eşit. Swing ve shuffle'da ise bu iki yarı eşit değil. Birinci nota uzun, ikincisi kısa. Kabaca bir üçlemenin birinci ve üçüncü notası gibi: uzun, kısa, uzun, kısa.

Bu his bluesun ve cazın temelinde. Basit bir test: bir şarkıyı önce düz, sonra shuffle ile çalın. Notalar aynı, şarkı başka. 12 bar blues çalıyorsanız shuffle'ı en iyi orada öğrenirsiniz.

Ritim bölümü groove'u nasıl çalışır?

Groove tek başına çalışılmıyor, davul ve bas birlikte çalışıyor. Biz provada şu alıştırmaları kullanıyoruz:

1. Sadece kick ve bas. Diğer herkes susuyor. Önce dörtlük, sonra sekizlik, sonra senkoplu bir ritim. Amaç iki sesin tek ses gibi duyulması.

2. İki ölçülük döngü. Tek bir iki ölçülük groove'u beş dakika boyunca hiç değiştirmeden çalmak. İlk dakika kolay, üçüncü dakikada kayma başlıyor. Asıl çalışma orada.

3. Metronomu kapatmak. Metronomla dört ölçü çalın, sonra sesini kapatın ve iki üç dakika devam edin. Metronomu tekrar açtığınızda nerede olduğunuzu görüyorsunuz.

4. Metronomu 2 ve 4'e koymak. Metronom sadece backbeat'te tık diyor, 1 ve 3'ü siz hissetmek zorundasınız. Caz müzisyenlerinin sık kullandığı bir yöntem ve iç zamanlamayı çok güçlendiriyor.

5. Biraz yavaş çalmak. Rahat temponun biraz altında çalmak notalar arasındaki boşluğu duymayı kolaylaştırıyor.

Metronomla çalışma rehberinde BPM'i nasıl bulacağınızı ve metronomla nasıl başlayacağınızı anlattık.

Gitar ve klavye groove'a nasıl yer açar?

Groove sadece davul ve basın işi değil, diğerlerinin de ona yer açması gerekiyor. Gitar her vuruşta tınlatır, klavye her boşluğu akorla doldurursa davul ve basın kurduğu zemin duyulmuyor.

Gitar için en kolay yol, kısa ve susturulmuş vuruşlar kullanmak ve kick'in vurduğu yerlerde susmak. Klavye için sol eli basla çakıştırmamak. İkisi de ritim bölümünün boşluklarına oturunca şarkı büyüyor.

Çalarken groove'u duymak zor. Kayıtta ise hemen belli oluyor. Provanın bir bölümünü kaydedip dinlemek, pocket'ın nerede kaçtığını gösteriyor. BandUp'ta şarkı kartında BPM duruyor. Sahne Modu'ndaki görsel metronom şarkının BPM'inde vuruş sayısıyla yanıp sönüyor. Sayıştan önce davulcuya ve basçıya aynı tempoyu gösteren sessiz bir referans oluyor.

Provanın hangi kısmını nasıl kaydedip grupça dinleyeceğinizi prova kaydı rehberinde anlattık.