Provadan Sonra Kulak Çınlaması Geçmiyorsa Ne Yapmalı?

Dışarıda hiçbir ses yokken kulakta duyulan çınlama, vızıltı ya da uğultunun tıptaki adı tinnitus. ABD'nin işitme ve iletişim bozuklukları enstitüsü NIDCD'ye göre yetişkinlerin %10–25'i bunu yaşıyor ve birçok kişi konserden sonra geçici bir çınlama fark ediyor. Çoğu zaman geçer. Ama “geçti” her zaman “iz bırakmadı” demek değil.

Prova bitti, ekipman toplandı, arabaya bindiniz. Motor çalışmadan önceki o sessizlikte kulakta ince, tiz bir ses var. Eve varmadan grup sohbetine bir mesaj düşüyor: “Sizin de kulağınız çınlıyor mu?” İki kişi “bende de” yazıyor, biri gülen surat atıyor, konu kapanıyor. Tanıdık geliyor mu?

Provadan sonra kulak neden çınlar?

Yüksek ses. NIDCD'ye göre gürültüye maruz kalmak çınlamayı tetikleyebiliyor; bu çınlama geçebilir de sürebilir de. Aynı kaynak 85 dBA ve üzerindeki seslere uzun süre ya da tekrar tekrar maruz kalmanın işitme kaybına yol açabileceğini söylüyor. dBA, kulağın duyarlılığına göre ayarlanmış desibel ölçüsü. Konserlerde ses 94–110 dBA arasına çıkabiliyor.

Aynı sayfada bir bilgi daha var: yüksek ses bazen 16–48 saat içinde kaybolan geçici bir işitme kaybına yol açıyor. Provadan sonra seslerin bir süre boğuk gelmesi bu yüzden.

Sabaha geçtiyse kulak iyileşmiş mi demektir?

Değil. NIDCD geçici kaybın 16–48 saatte kaybolabildiğini, ama işitmede uzun süreli, kalıcı bir hasar kalmış olabileceğini açıkça yazıyor. ABD'nin iş sağlığı enstitüsü NIOSH da gürültülü bir ortamdan çıktıktan sonra kulağın çınlamasını ya da seslerin boğuk gelmesini aşırı gürültüye maruz kalmanın işareti sayıyor.

Yani çınlama bir uyarı. Geçmesi uyarının iptal olduğu anlamına gelmiyor, sadece sustuğu anlamına geliyor.

Geçmeyen çınlama için de tek bir seyir yok. NIDCD'ye göre tinnitus zamanla düzelebiliyor da kötüleşebiliyor da. Bu yüzden “bir iki gün bekleyelim” demek yerine hangi belirtinin neyi gerektirdiğini bilmek işe yarıyor; aşağıda sıraladık.

Prova odasında ses ne kadar yükseliyor?

Her prova odası için geçerli tek bir sayı yok. Ama ölçülmüş örnekler var:

• Bir rock grubunun ölçüldüğü çalışmada iki saatlik provada ortalama ses 90,0–96,4 dBA, dört saatlik konserde 94,0–102,8 dBA çıktı. Tek bir grup üzerinde yapılmış, küçük bir çalışma.

• 16 amatör pop/rock müzisyeninde, kulağa yakın yapılan gayriresmi ölçümde provada ses yaklaşık 100–105 dBA'ya çıktı.

• 44 profesyonel pop, rock ve caz müzisyeniyle yapılan bir çalışmada müzisyenlerin %31,8'inde tinnitus vardı. Aynı çalışmadaki 10 davulcunun %80'inde tinnitus, %40'ında seslere aşırı duyarlılık (hiperakuzi) görüldü. Davulcu sayısı az, ama tablo net. Haftalık çalma saati de işitme kaybına katkı yapıyordu.

Listedeki bütün ses ölçümleri, NIDCD'nin uzun ya da tekrarlı maruziyette işitme kaybına yol açabileceğini söylediği 85 dBA'nın üstünde. Rakamlar birbirine yakın görünebilir. Ama aşağıdaki tabloda görüleceği gibi birkaç desibellik fark, güvenli sürede saatler demek.

Ne kadar süre güvenli sayılıyor?

NIOSH'un önerdiği sınır, 8 saatlik bir iş gününün ortalamasında 85 dBA. Ses her 3 dBA arttığında güvenli süre yarıya iniyor. Bu kuralla hesaplanınca tablo şöyle:

Bu sınır iş yerleri için konmuş bir öneri, ama prova ölçümleriyle yan yana koyunca durum anlaşılıyor. Yukarıdaki rock grubu çalışmasında iki saatlik prova, NIOSH'un günlük dozunun %317 ile %1396'sı arasına denk geliyordu.

Tabloyu prova diliyle okursak: ortalaması 94 dBA olan bir odada önerilen süre bir saat. İki saatlik prova bunun iki katı. Aynı gün bir de konser varsa doz üst üste biniyor.

Hangi belirtilerde beklemeden doktora gidilmeli?

NIDCD'ye göre çınlama nadiren ciddi bir hastalıkla ilişkili. Yine de NHS'in tinnitus sayfası bazı durumları ayrıca sayıyor:

• Acil servise gidin: çınlama bir kafa travmasından sonra başladıysa ya da ani işitme kaybı, yüz kaslarında güçsüzlük veya baş dönmesiyle (vertigo) birlikteyse.

• Beklemeden randevu alın: çınlama nabzınızla aynı ritimde atıyorsa. NHS bunu acil randevu gerektiren durumlar arasında sayıyor.

• Aile hekiminize gidin: çınlama düzenli ya da sürekliyse, kötüleşiyorsa ya da hayatınızı rahatsız edecek düzeydeyse.

Bir ya da iki kulakta işitme birden azaldıysa NHS'in işitme kaybı sayfası da hemen yardım almayı söylüyor: ciddi bir şey olmayabilir, ama hızlı tedavi gerekebilir.

Ani işitme kaybında zaman neden önemli?

NIDCD ani işitme kaybını tıbbi bir acil durum olarak görmeyi ve hemen doktora gitmeyi öneriyor. Tedavi geciktikçe etkisi azalıyor; iki ila dört haftadan uzun geciken tedavinin kalıcı kaybı geri çevirme ihtimali düşüyor. Aynı kaynağa göre vakaların yaklaşık yarısı bir iki hafta içinde kendiliğinden kısmen ya da tamamen düzeliyor, ama hangisinin düzeleceğini bekleyerek anlamak mümkün değil.

Amerikan KBB akademisinin (AAO-HNS) kılavuzu da işitme testinin mümkün olan en kısa sürede, belirtiden sonraki 14 gün içinde yapılmasını öneriyor; ilk tedavi seçeneği iki hafta içinde gündeme gelebiliyor.

İnternette dolaşan “72 saatte geçmezse çınlama kalıcıdır” sözünün dayanağı yok. 72 saat, ani işitme kaybının tanı ölçütlerinden birinde geçen süre: kaybın 72 saat içinde gelişmiş olması. Çınlamanın kalıcı olup olmadığıyla ilgili bir eşik değil.

Provadan sonra bir kulağınızda işitme birden azaldıysa ya da çınlamaya baş dönmesi eşlik ediyorsa beklemeyin, aynı gün bir KBB hekimine ya da acile başvurun.

İşitme testi nereden yaptırılır?

NIDCD'ye göre ilk adım aile hekimi. Gerekirse sizi bir KBB uzmanına ve işitmeyi ölçen bir odyoloğa yönlendiriyor. Bu ölçüme odyometri deniyor. Nabızla atan çınlamada görüntüleme de istenebiliyor. Grupta düzenli çalıyorsanız, çınlama geçmiş olsa bile bir işitme testi elinizde bir başlangıç ölçüsü olarak durur.

Grup olarak neyi değiştirebilirsiniz?

Çınlama tek kişinin derdi gibi görünür ama prova odasındaki sesi herkes birlikte kurar. Birinin kulağı çınlıyorsa, aynı odadaki herkes aynı sese maruz kalmıştır. Bir sonraki provadan önce konuşulabilecek birkaç şey:

• Herkes kulak koruması takıyor, sadece davulcu değil. Müzisyen kulak tıkaçları sesi bozmadan kısmak için yapılıyor.

• Sahne sesi baştan düşük kuruluyor. Bunu sound check sırasında yapmak, prova ortasında kısmaya çalışmaktan kolay.

• Molalar planlanıyor. NIOSH hesabı ses seviyesi kadar süreye de dayandığı için sessiz bir mola günlük dozu da bölüyor; stüdyo saatini planlarken bunu da hesaba katın.

• Sohbete “kulağım çınlıyor” yazan olursa gülen surat yerine yukarıdaki belirtilere bakılıyor.