Metronomla Nasıl Çalışılır? BPM ve Tempo Rehberi

Metronom, sabit aralıklarla tık sesi ya da ışık vererek tempoyu gösteren araçtır. Tempo BPM ile ölçülür, yani dakikadaki vuruş sayısıyla. 60 BPM saniyede bir vuruş, 120 BPM saniyede iki vuruş demektir. Johann Maelzel'in 1815'te patentini aldığı mekanik metronomdan bugün telefondaki uygulamalara kadar hepsi aynı işi yapar.

Provada şarkıya girilir. Kıtada her şey yolunda, nakarata doğru biraz hızlanılır, son nakaratta gitarist hızlı pasaja yetişemez. Kimse hızlandığını fark etmez, çünkü herkes birlikte hızlanmıştır. Provanın kaydını dinleyince ortaya çıkar: şarkı başladığı tempoda bitmemiştir.

Metronom bu kaymayı görünür yapar. Ama tıkı açıp üstüne çalmak işin sadece başlangıcı. Aşağıda metronomla nasıl çalıştığımızı, tek başına ve grup olarak, sırayla anlatıyorum.

BPM nedir, tempo nasıl okunur?

BPM, bir dakikada kaç vuruş olduğunu söyler. 4/4 bir şarkıda vuruş genelde dörtlük notadır. Nota kâğıdında tempo, dörtlük nota işaretinin yanına yazılan bir sayıyla gösterilir, örneğin "♩ = 96".

Klasik partisyonlarda Andante, Allegro gibi İtalyanca terimler de görürsünüz. Bunlar yaklaşık bir hız ve karakter söyler, kesin sayı vermez. Grupta bir şarkının temposundan bahsederken BPM'le konuşmak en temizi: "Bu şarkı 96" dediğinizde herkes aynı şeyi anlar. Ortasında tempo değişen bir şarkı varsa, her bölümün BPM'ini ayrı yazmak sonradan çıkacak tartışmayı baştan keser.

Bir şarkının BPM'i nasıl bulunur?

• Tap tempo: Çoğu metronom uygulamasında bir tuş vardır. Şarkıyı dinlerken vuruşlarla birlikte o tuşa dokunursunuz, uygulama BPM'i hesaplar. Birkaç ölçü boyunca dokunmak daha doğru sonuç verir.

• Sayarak: On beş saniye boyunca vuruşları sayın ve dörtle çarpın. Kabaca bir sayı verir, sonra metronomla ince ayar yaparsınız.

• DAW ile: Reaper ya da GarageBand gibi bir kayıt programına şarkıyı atıp metronomu açarak üst üste oturup oturmadığına bakabilirsiniz.

Kayıttaki tempo, sizin çalacağınız tempo olmak zorunda değil. Canlıda biraz daha hızlı ya da ağır çalmak isteyebilirsiniz. Önemli olan, grubun bir sayıda anlaşması ve o sayının şarkıyla birlikte yazılması.

Metronomla çalışmaya nasıl başlanır?

İlk hata, tıkı açar açmaz çalmaya başlamak. Bir ölçü boyunca sadece dinleyin, ayağınızla ya da başınızla vuruşu bulun, sonra girin. Tıkı duyduğunuz an değil, bir sonraki tıkı beklediğiniz an çalıyorsunuz. Tık, notanızın arkasında kaybolduğunda doğru yerdesiniz demektir.

Sesi, kendi enstrümanınızın üstünden duyulacak ama baskın olmayacak şekilde ayarlayın. Tık çok kısıksa kaybolur, çok yüksekse onu kovalamaya başlarsınız.

Neyi çalışacağınızı da önceden seçin. Bütün şarkıyı baştan sona defalarca çalmak zaman alır ve zor yer yine aynı kalır. Zorlandığınız dört ya da sekiz ölçüyü ayırın, metronomu sadece onun için açın. Pasaj oturunca bir önceki ve bir sonraki ölçüyle birlikte çalın, çünkü asıl hata çoğu zaman geçişte çıkar.

Metronomla hangi yöntemlerle çalışılır?

Aynı tıkla farklı şeyler çalışılabilir. Bizim en çok kullandıklarımız şunlar:

Boşluklu tık, sahneye en çok hazırlayan yöntemdir. Sahnede çoğu grubun kulağında tık yoktur ve heyecan tempoyu yukarı iter. Metronom sustuğunda tempoyu koruyabiliyorsanız, sahnede de koruma ihtimaliniz artar. Başlarken tık iki ölçü çalsın, bir ölçü sussun. Rahatladıkça susan ölçüleri uzatın. Tık geri geldiğinde onun önünde mi arkasında mı kaldığınıza bakın, hangi yöne kaydığınızı bilmek yarı çözümdür.

Yavaştan hızlıya çalışma nasıl yapılır?

Hedef tempoda takıldığınız pasajı alın ve temiz çalabildiğiniz tempoya inin. "Temiz" burada kritik: bir kez tesadüfen değil, üst üste birkaç kez hatasız çıkması gerekir. Sonra birkaç BPM artırın ve aynı şeyi yapın.

Bir noktada takılırsınız. Orada zorlamayın. Birkaç BPM geri inin, oradan tekrar çıkın. Ertesi gün aynı tempodan değil, biraz altından başlayın. El, bir gün önce ulaştığı tempoyu ertesi gün ısınmadan vermez.

Akor geçişleri için de aynı yöntem işe yarar. Akorları ilk öğrenirken akor okuma rehberindeki şemalardan birini seçin, iki akor arasında ağır bir tempoda gidip gelin, sonra tempoyu yükseltin.

Tık neden 2 ve 4'e kurulur?

Pop ve rock'ta trampet genelde 2. ve 4. vuruşa düşer. Metronomu şarkının yarı temposuna kurup tıkları bu iki vuruş olarak duymak, şarkının asıl ağırlığını hissettirir. 100 BPM'lik bir şarkı için metronomu 50'ye kurarsınız. Tıklar arasındaki 1 ve 3'ü siz doldurursunuz.

İlk başta zor gelir, çünkü kulak tıkı 1 olarak duymak ister. Başlarken "1, tık, 3, tık" diye yüksek sesle saymak alışmayı hızlandırır.

Grup olarak metronomla nasıl prova edilir?

Bütün grubun tıkı duyması şart değil. En yaygın düzen, tıkın davulcunun kulaklığına gitmesidir. Davulcu tempoyu tutar, grup davulcuyu takip eder. Kulaklık yoksa tıkı küçük bir hoparlörden bütün odaya vermek de olur, ama ses yükseldikçe kaybolur.

Bir şarkıyı tıkla çalıştıktan sonra bir kez de tıksız çalın ve kaydedin. Tıksız versiyonun temposu tıklıya ne kadar yakınsa, şarkı o kadar oturmuş demektir. Şarkının içinde bilerek yavaşlanan ya da durulan bir yer varsa, orada tıkı kapatıp davulcunun işaretiyle devam etmek daha doğal olur. Stüdyo saati kısıtlıysa bu işi evde bireysel olarak yapıp provaya hazır gelmek zaman kazandırır. Stüdyo saatini nasıl böleceğinizi prova stüdyosunu verimli kullanma yazısında bulabilirsiniz.

Davulcu şarkıya nasıl sayarak girer?

Sayış, herkese tempoyu ve giriş anını aynı anda verir. Davulcu bagetleri birbirine vurarak ya da hi-hat'le, şarkının temposunda sayar. 4/4'te yaygın olanı "1, 2, 1-2-3-4" ya da doğrudan "1, 2, 3, 4". 3/4'lük bir şarkıda üç sayılır.

• Sayış şarkının temposunda olmalı. Heyecanla hızlı sayılan bir giriş, bütün şarkıyı hızlandırır.

• Davulcu sayıştan önce tempoyu kafasında ya da kulaklıktaki tıkla bulmuş olmalı.

• Sessiz başlayan şarkılarda sayış yüksek sesle değil, bagetlerle hafifçe ya da el işaretiyle verilebilir.

BandUp'ta BPM şarkı kartında durur. Şarkı görünümünde açılan görsel metronom, şarkının BPM'inde vuruş sayısıyla yanıp söner. BPM girilmemiş şarkılarda çalışmaz. Bu yüzden repertuvara eklediğiniz her şarkıya, grupça anlaştığınız BPM'i yazmak iyi bir alışkanlık.

Şarkıların temposunu setin akışına göre dizmek için sahne setlisti hazırlama rehberine bakabilirsiniz.