İkinci El Enstrüman Alırken Nelere Bakılır?

Sıfır enstrüman almak zorunda değilsiniz, özellikle ilkinde. İyi bakılmış ikinci el bir gitar ya da saz bütçeyi rahatlatır ve yeni sahibine de sorunsuz çalar. Sorun şu ki bakılıp bakılmadığını ilandan anlayamazsınız. İkinci el almak mantıklı, görmeden ve denemeden almak değil.

İlandaki fotoğrafta her şey yerinde. Cila parlıyor, teller yeni, ışık güzel. Elinize alıyorsunuz: sap hafif eğri, yedinci perdede tel cızırdıyor, ses düğmesini çevirince amfiden hışırtı geliyor. Bunların hiçbiri fotoğrafa çıkmaz.

Ben yerinde ne kontrol ettiğimi enstrüman enstrüman yazdım. Kontrollerin çoğu birkaç dakika sürer.

Görmeye giderken yanınıza ne alın?

• Akort cihazı ya da telefonunuzda bir akort uygulaması

• Küçük bir fener; akustik gitarın ve sazın içine ses deliğinden bakmak için

• Bir capo; gitarın sapını kontrol ederken işinize yarayacak

• Elektro gitar ya da klavye alıyorsanız kendi kablonuz ve bir kulaklık

• Mümkünse o enstrümanı bilen bir arkadaş

Son madde en önemlisi. Sound On Sound dergisi de ikinci el alımda bilen biriyle gitmeyi öneriyor, hem bilgi hem güvenlik için. Tanımadığınız biriyle buluşacaksanız kalabalık bir yeri seçin.

Gitarda pahalıya patlayan kusurlar hangileri?

Önce gitarı akort edin ve birkaç dakika çalın. Akort bu sürede kaçıyorsa burgulara ya da tellere bakmak gerekir. Satıcıdan acele etmeden denemek için zaman isteyin; iyi bir satıcı buna itiraz etmez.

Sonra sap. 1. perdeye capo takın, aynı teli son perdede basılı tutun ve 8. perdede tel ile perde arasındaki boşluğa bakın. Hiç boşluk yoksa ya da boşluk çok büyükse sapın ayarı bozuk demektir. Fender kendi elektro gitarları için bu boşluğu klavye eğriliğine göre yaklaşık 0,2 ile 0,3 mm arasında veriyor.

Sap ayarı, sapın içindeki tork çubuğuyla yapılır. Fender, tork çubuğu çok zor dönüyorsa, sürekli ayar istiyorsa ya da ayar hiçbir etki yapmıyorsa işi yetkili servise bırakmayı öneriyor. Satıcıya sorun: sap sık sık ayar istiyor mu?

Akustikte sapın ucundan gövdeye doğru, perdelerin üstünden bakın. Taylor'a göre sap açısı doğru bir gitarda köprünün üstü bu bakışta "ancak" görünür. Taylor ayrıca gövdede aşırı kuruluk ya da nem izlerine bakmayı öneriyor ve gitar için doğru nemi %40–60 bağıl nem olarak veriyor. Kapakta dalgalanma, çatlak, köprünün kenarında kalkma görürseniz fiyatı konuşmadan önce bir ustaya gösterin.

Taylor bir uyarı daha yapıyor: aşırı kurumuş ya da nem almış bir gitar, ayar değerlerine zorla getirilmemeli. Yani fazla kuru bir odada ya da nemli bir depoda bekletilmiş gitarın o anki ayarına bakıp karar vermeyin, önce nasıl saklandığını sorun.

Sonra her perdede tek tek nota basın. Elektroda gitarı amfiye bağlayıp düğmeleri çevirin, jakı oynatın. Cızırtı her zaman büyük dert değil ama pazarlıkta hesaba katılır.

İkinci el bağlamada neye bakılır?

Bağlamada ilk bakılacak yer tekne, yani gövde. Çatlak var mı, kapakla birleştiği yerde açılma var mı, dışarıdan ve fenerle içeriden bakın. Sap düz olmalı. Perde bağları sağlam durmalı. Eşikler, yani telin üstünden geçtiği alt ve üst parçalar çok yüksekse bu imalattan ya da sapın eğilmesinden olabilir. Teller basınca parmağa rahatsız edici şekilde batmamalı.

Perdeler bağlamada misinayla sarılarak bağlanır ve yeri kaydırılarak ayarlanır. Kaymış ya da gevşemiş bir perde tek başına büyük kusur değil, ayar ister. Çatlak tekne ve eğri sap ise daha ciddi.

Kısa sap mı uzun sap mı kararını henüz vermediyseniz önce kısa sap ile uzun sap farkına bakın, sonra ilanlara.

Klavyede hangi tuşa basılır?

Hepsine. İki kere.

Sound On Sound'un listesi pratik: her tuşu önce hafif, sonra sert basarak deneyin; hepsi çalmalı ve basış gücüne göre ses değişmeli. Klavyeye göz hizasından bakın, diğerlerinden alçakta duran tuş varsa yayı yorulmuş olabilir. Ekranda eksik karakter ya da sönük ışık, kasada eksik vida olup olmadığına bakın. Eksik vida, cihazın daha önce açıldığını gösterebilir. Yazılım sürümünü not edin.

Kendi kulaklığınızla çıkışları da deneyin, ses düğmesini açıp kısarken cızırtı olup olmadığını dinleyin.

Davulda asıl önemli olan ne?

Kasnakların yuvarlaklığı ve derinin oturduğu kenar. Yuvarlaklığını kaybetmiş bir kasnak düzgün akort tutmaz. Derinin oturduğu kenar (bearing edge) her yerde düzgün olmalı, çember düz ve yuvarlak olmalı. Kasnağın katlarında ayrılma varsa uzak durun.

Buna karşılık sehpa, pedal, hi-hat mekanizması, eksik akort vidası ve eski deriler değiştirilebilir parçalar. Kaplamadaki çizikler ve hafif pas da genelde sorun sayılmaz.

Hangi kusur dert, hangisi pazarlık konusu?

Eski teller en ucuz kalem. Tel değiştirdiğinizde ne kadar fark ettiğini görmek için gitar teli ne zaman değiştirilir yazısına bakabilirsiniz.

Satıcıya ne sorulur?

Kısa ve doğrudan sorun. Cevaplar kadar cevap verme biçimi de bilgi verir.

• Ne kadar süredir sizde, ne sıklıkla çalındı?

• Hiç tamir ya da ayar gördü mü, kim yaptı?

• Faturası ya da kutusu duruyor mu?

• Seri numarası nerede?

Sound On Sound, seri numarası olmayan cihazın çalıntı olabileceği uyarısını yapıyor. Numarası kazınmış ya da silinmişse o enstrümandan vazgeçin.

Kapora ve ödeme tuzağından nasıl korunursunuz?

Enstrümanı görmeden kapora göndermeyin. Emniyetin ikinci el ilanlar için yaptığı uyarılar da aynı noktada birleşiyor: ürünü görmeden para göndermeyin, "çok soran var, kaporayı ilk gönderen alır" diye acele ettiren ilanlara ve piyasanın çok altındaki fiyatlara şüpheyle yaklaşın. Şüphelendiğiniz bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

ABD Federal Ticaret Komisyonu'nun (FTC) ikinci el alışveriş rehberi de benzer şeyler söylüyor:

• Havale, hediye kartı ya da kripto para ile ödeme isteyen satıcıya dikkat edin. Bu yollarla gönderilen parayı geri almak çok zor.

• Alışverişi ilanın yayınlandığı platformun dışına taşımak isteyen satıcıda platformun sunduğu korumayı kaybedersiniz.

• Katalog görseli değil, enstrümanın kendi fotoğrafını isteyin.

• Yazışmaları silmeyin, bir sorun çıkarsa elinizde kalsın.

Enstrüman eve geldikten sonra ilk haftalar parmak uçlarınız itiraz edebilir; parmak ucu acısının ne zaman geçtiğini ayrıca yazdım.