Looper Pedal Nedir? Tek Başına Katman Katman Çalmak

Sahnede tek bir kişi var, ama arkasında akorlar, bir bas hattı ve bir ritim çalıyor. Bunu yapan cihaz looper pedal: çaldığınız bir bölümü kaydediyor ve bittiği anda kesintisiz tekrar etmeye başlıyor. Döngü dönerken üstüne yeni katmanlar ekleyebiliyorsunuz. Müzisyen böylece önce akorları, sonra bir bas hattını, sonra gövdeye vurduğu bir ritmi ve en sonda melodiyi koyarak kendi eşliğini sahnede, dinleyicinin gözü önünde kuruyor.

Dört ölçülük bir akor yürüyüşü çalıyorum, sonunda ayağım pedala basıyor. Döngü dönmeye başlıyor. İkinci turda anlıyorum: pedala yarım vuruş geç basmışım. Döngünün sonunda küçük bir boşluk var ve her turda aynı yerde geliyor. Üstüne ne çalarsam çalayım o tökezleme orada. Looper'da ilk öğrenilen şey, pedala tam zamanında basmak.

Looper pedal nasıl çalışır?

Cihazlar arasında düğme düzeni değişse de temel hareketler hemen hepsinde aynı:

• Kayıt: Pedala basınca kayıt başlıyor.

• Çalma: Tekrar basınca kayıt bitiyor ve döngü hemen çalmaya başlıyor. Döngünün uzunluğu bu iki basış arasındaki süre kadar.

• Üstüne kayıt (overdub): Döngü çalarken tekrar basınca üstüne yeni bir katman ekliyorsunuz. Yeni katman da aynı uzunlukta dönüyor.

• Geri alma (undo): Son eklenen katmanı siliyor, altındakiler kalıyor. Birçok cihazda aynı katmanı geri getirmek de mümkün.

• Durdurma: Döngüyü susturuyor. Bazı cihazlarda bunun için çift basmak ya da pedalı basılı tutmak gerekiyor.

Bütün her şey ilk döngünün uzunluğuna bağlı. Sonradan eklenen her katman onun içine sığmak zorunda. Bu yüzden ilk kayıt en önemli kayıt. Kısa, temiz ve tempoda olması, geri kalan her şeyin üstüne kurulacağı zemin.

Döngüyü tam zamanında kapatmanın püf noktası ne?

Pedala, döngünün son vuruşunda değil, bir sonraki turun ilk vuruşunda basın. Dört ölçülük bir bölüm çalıyorsanız, beşinci ölçünün "bir"inde. Kafada saymak şart: bir, iki, üç, dört. Ayak çoğu zaman elden biraz geç kalıyor, o yüzden basışı vuruşun hemen önüne almak zamanlamayı düzeltiyor.

Evde metronomla çalışmak bu işi hızlandırıyor. Metronomu açın, dört ölçü çalın ve pedala basın. Döngüyü metronomla birlikte dinleyin, tık ile döngü birbirinden kayıyorsa basış zamanınız kaçmış. Metronomla çalışmaya zaten alışıksanız bu adım hızlı geçiyor. Bazı looper'larda dahili ritim ya da metronom, bazılarında da basışı en yakın vuruşa hizalayan bir özellik var. İşe yarıyor, ama kulağınızı geliştirmenin yerini tutmuyor.

Looper sadece gitaristler için mi?

Looper denince akla ilk gitar geliyor, ama cihaz aslında ne gelirse onu kaydediyor. Klavye, bas, keman ya da elektronik bir çalgı da bağlanabiliyor. Bazı modellerde mikrofon girişi var ve vokalistler kendi seslerini üst üste koyarak tek başına armoni kuruyor. İlk katmanda bir "uu" sesiyle akor, ikincide ritmik bir hece, üçüncüde ana melodi.

Basçılar için de ilginç bir araç. Bir bas hattını döngüye alıp üstünde solo çalışmak ya da akor tonlarını denemek, tek başına pratiğin sıkıcı kısmını azaltıyor. Hangi çalgıyı çalarsanız çalın dikkat etmeniz gereken şey giriş seviyesi: çok düşük kaydedilen bir döngü sonradan yükseltilince gürültüsü de yükseliyor.

Tek başına sahnede looper ne kazandırır?

Solo çalan biri için looper, sahneye ikinci bir müzisyen getirmek gibi. Akustik bir gecede şarkının ilk yarısını sade eşlikle çalıp nakarata doğru bir katman daha eklemek, dinleyiciye şarkının büyüdüğünü hissettiriyor. Dinleyicinin katmanların kurulduğunu görmesi de performansın bir parçası oluyor.

Ama sahnede risk de büyüyor. Yanlış bir katman bütün şarkıyı taşıyor. Bu yüzden sahneye çıkmadan önce bir kaçış planınız olsun: döngüyü tek basışta susturmayı bilin, döngüden sonra bir ses pedalı ya da elinizin kolayca ulaştığı bir ses düğmesi bulundurun. Yüksek seste, özellikle distorsiyonlu bir döngü açıkken geri besleme riski de artıyor. Sound check'te döngüyü de denemek bu yüzden önemli.

Grupla çalarken looper işe yarar mı?

Grupta looper iki tarafı keskin bir bıçak. Döngü kimseyi beklemiyor. Davulcu tempoyu biraz öne ya da arkaya çekerse döngü aynı yerde kalıyor ve grup ile döngü birbirinden kayıyor. Bunu çözmenin iki yolu var. Ya döngüyü davulcu girmeden önce kurup onu tempo referansı yapıyorsunuz, ya da looper'ı davulcunun kullandığı click ile eşliyorsunuz. İkisi de provada denenmesi gereken şeyler, sahnede ilk kez yapılacak şeyler değil.

Bir de kimin neye karar verdiği konuşulmalı. Döngüyü kim başlatıyor, kim bitiriyor, döngü kapanmadan davul ne zaman giriyor? Biz bunu şarkı şarkı netleştiriyoruz: looper kimdeyse sayıyı da o veriyor, döngünün son turunu başıyla ya da bir bakışla işaret ediyor. Böylece herkes aynı bire giriyor ve kimse döngünün ne zaman susacağını tahmin etmeye çalışmıyor.

Provada ise looper'ın başka bir faydası var: fikir kaydetmek. Bir riff ya da akor yürüyüşü döngüye alınıyor, herkes üstünde ne çalacağını deniyor. Döngü istediğiniz kadar dönüyor, kimse "bir daha çalar mısın" demek zorunda kalmıyor. Şarkı iskeletini böyle çıkarmak, şarkı yazma sürecinin erken aşamasında işe yarıyor.

Pedal seçerken hangi özelliklere bakılmalı?

Model adları bir yana, looper'ları birbirinden ayıran özellikler belli:

Pedal zincirindeki yeri de önemli. Looper genelde efektlerden sonra, zincirin sonuna konuyor. Böylece döngü, kaydettiğiniz andaki efektlerle birlikte tekrar ediyor ve üstüne çaldığınız partide efekti değiştirebiliyorsunuz.

Yeni başlayanlar en çok nerede hata yapıyor?

• İlk döngüyü çok uzun ve karmaşık kaydetmek. Kısa bir döngü hem daha kolay kapanıyor hem daha kolay düzeltiliyor.

• Katmanları üst üste yığmak. Beşinci katmandan sonra ses çamurlaşıyor ve seviye yükseliyor. Her katmanın bir yeri olmalı.

• Geri almayı evde denememek. Sahnede ilk kez aramak iyi bir fikir değil.

• Döngüyü dinlemeden üstüne çalmaya başlamak. Bir tur dinlemek, zamanlamanın tuttuğunu anlamak için yeterli.

Döngü kurmayı öğrenirken çalışmalarınızı kaydedip dinlemek, zamanlamanın nerede kaçtığını çok daha net gösteriyor. Bunun için provada kayıt alırken kullanılan basit yöntemler evde de geçerli.