Dijital Piyano mu, Synthesizer mı? İlk Klavye Nasıl Seçilir?

Mağazada yan yana duran üç klavye ilk bakışta aynı görünür: siyah bir gövde, beyaz ve siyah tuşlar. Oysa biri piyanonun sesini ve tuş hissini taklit etmek için yapılmıştır, biri sesi baştan üretmek için, biri de ritim ve eşlikle tek başına bir orkestra gibi çalmak için. Dijital piyano ile synthesizer arasındaki seçim, aslında bu alete ne için oturacağınızla ilgili bir seçim.

Piyano dersine başlamak isteyen biri ilan sitesinde yüzlerce ses ve ritim sunan, hafif tuşlu, uygun fiyatlı bir klavye buluyor. Birkaç ay sonra hocası "tuşa biraz daha kuvvetli basın" diyor, ama evdeki klavyede basılacak bir direnç yok. Aynı sırada başka bir grup, rock setine org ve pad sesleri çalacak bir klavyeci arıyor ve adayın ağır tuşlu, tek bir piyano sesi olan aleti sahnede işe yaramıyor. İki durumda da alet kötü değil. Sadece yanlış iş için alınmış.

Dijital piyano, synthesizer ve arranjör klavye neyi farklı yapıyor?

Klavye dünyasında beş temel tür var ve her birinin asıl işi başka. Aynı parayı hangisine vereceğinizi en çok ne çalacağınız belirliyor.

Tablodaki "genelde" kelimesi önemli. Ağırlıklı tuşlu synthesizer da var, hafif tuşlu dijital piyano da. Ürün sayfasında tuş tipi ayrı bir satırda yazar. Türün adına değil, o satıra bakmak gerekiyor.

Stage piano için bir not daha: çoğunun kendi hoparlörü yoktur. Bir amfiye, ses sistemine ya da kulaklığa bağlanır. Eve getirip açtığınızda ses çıkmadığını görmemek için bu bilgiyi almadan önce kontrol edin.

Tuş hissi neden en önemli karar?

Klavyelerde üç tuş tipi var. Ağırlıklı tuşlar (hammer action) akustik piyanodaki çekiç mekanizmasının direncini taklit eder. Pes tuşlar biraz daha ağır, tiz tuşlar biraz daha hafif gelir. Yarı ağırlıklı tuşlar yaylıdır ama belli bir direnç gösterir. Synth action denen hafif tuşlar ise yaylı ve çabuk geri döner. Org, synth ve hızlı tekrar eden partiler için rahattır.

Piyano öğrenecekseniz tuş hissi sesten bile önemli. Bir notayı yumuşak ya da sert çalabilmek, yani dinamik kontrolü, ağırlıklı tuşta gelişir. Yıllarca hafif tuşta çalışan biri akustik piyanonun başına oturduğunda tuşları ağır bulur ve parmakları çabuk yorulur. Ağır tuştan hafif tuşa geçmek ise çok daha kolay. Piyanoya notadan başlayacaksanız nota okuma rehberimiz ilk haftalar için iyi bir yol arkadaşı.

Grupta çoğunlukla pad, org ve synth sesleri çalacaksanız hafif ya da yarı ağırlıklı tuşlar işinizi görür. Aynı sette piyano partileri de varsa yarı ağırlıklı bir orta yol ya da ağırlıklı bir stage piano daha uzun süre yeter.

61, 76 ya da 88 tuş: kaç tuşa ihtiyacınız var?

88 tuş, akustik piyanonun tam aralığı: en pes La'dan en tiz Do'ya, yedi oktavdan biraz fazla. 61 tuş beş oktav eder. 76 tuş ise ikisinin arasında bir uzlaşma ve özellikle sahne klavyelerinde sık görülüyor.

• 88 tuş: Piyano repertuvarı çalışacaksanız. Birçok klasik eser 61 tuşun sınırlarının dışına taşar.

• 76 tuş: Piyano partisi de çalan ama aleti sürekli taşıyacak bir grup klavyecisi için.

• 61 tuş: Synth, org ve pad çalacaksanız, masanız darsa ya da klavyeyi kayıtta MIDI klavye olarak kullanacaksanız.

Tuş sayısını tuş hissiyle karıştırmamak gerekiyor. Hafif tuşlu 88 tuşluk bir klavye, ağırlıklı 61 tuştan daha "piyano" değildir. Önce tuş tipine karar vermek, boyu sonra seçmek daha doğru bir sıra.

Polifoni sayısı neyi anlatır, neyi anlatmaz?

Polifoni, klavyenin aynı anda çalabildiği nota sayısı. On parmak için on nota yeter gibi geliyor. Ama sustain pedalına bastığınızda önceki notalar da çalmaya devam eder. İki sesi üst üste bindirdiğinizde, örneğin piyanonun altına yaylılar eklediğinizde, her tuş iki nota harcar. Sayı dolunca en eski notalar aniden kesilir.

Basit kullanımda 64 nota çoğu zaman yeter, 128 daha rahattır. Bunun üstündeki sayılar tuş hissini de sesin kalitesini de değiştirmez. Mağazada büyük bir polifoni rakamı görünce aletin daha iyi olduğunu düşünmek yerine tuşa basıp dinlemek daha çok şey söyler.

Grupta çalacak bir klavyeci neye bakmalı?

Evde tek başına çalınan klavye ile bir grubun içindeki klavye farklı şeyler ister. Bir pop ya da rock setinde klavyeci aynı akşam piyano, elektrik piyano, org ve pad arasında gidip gelebilir. Almadan önce şu listeye bakmak işe yarar:

• Ses değiştirme: Şarkı arasında sesi tek tuşla değiştirebilmek. Sesleri sırayla kaydetmeye izin veren klavyeler setlistle birlikte çalışmayı kolaylaştırır.

• Çıkışlar: Ses sistemine bağlanmak için sol ve sağ olmak üzere iki ayrı çıkış. Sesçi bunları çoğu zaman DI kutusuyla alır.

• Ağırlık: Alet her provaya ve konsere taşınacak. 88 ağırlıklı tuş merdivende hissedilir.

• Kendi hoparlörü: Evde işe yarar, sahnede pek kullanılmaz. Orada ses sistemi ya da klavye amfisi gerekir.

• Stand ve kılıf: Klavyenin fiyatına dahil olmayan ama ilk konserden önce gereken iki parça.

Arranjör klavyeler Türkiye'de özellikle düğün ve eğlence müziğinde yaygın. Ritim ve eşlik bölümü, tek bir kişinin bütün bir grubu taşıdığı sahnelerin aracı. Tam kadrolu bir grupta ise bu ritimler davul ve basla çakışır. Orada klavyecinin asıl kullandığı kısım aletin sesleri olur.

MIDI klavye ve bilgisayarla başlamak mantıklı mı?

MIDI klavye tek başına ses çıkarmaz. Tuşa bastığınızda bilgisayara ya da tablete hangi notaya ne kuvvetle bastığınızı bildirir, sesi oradaki yazılım üretir. Bu yüzden aynı klavyeyle bir gün piyano, ertesi gün yaylı ya da synth sesiyle çalışabilirsiniz.

Evde kayıt yapacaksanız ya da hangi sese yöneleceğinizi henüz bilmiyorsanız bu mantıklı bir başlangıç. Bilgisayarınızda bir DAW, yani müzik kayıt programı varsa sesler zaten elinizin altında. Eksisi de var: her çalışmada bilgisayarı açmak, kulaklığı bağlamak ve tuşa basmakla sesin gelmesi arasındaki gecikmeyi ayarlamak gerekiyor. "Beş dakika çalayım" dediğiniz akşamlarda bu adımlar kendi başına bir engel olabiliyor.

Pedal ve kulaklık neden ilk günden gerekli?

Birçok klavyenin kutusundan küçük, plastik bir pedal çıkar. Çalarken ayağınızın altından kayar ve çoğu zaman sadece açık ya da kapalı çalışır. Piyano tipi bir sustain pedalı daha ağırdır, yerinde durur ve ayağınıza gerçek piyanoya yakın bir his verir. Piyano çalışacaksanız ilk ek alım genelde bu olur.

Kulaklık çıkışı ise dijital klavyenin akustik piyanoya karşı en büyük avantajı. Apartmanda gece çalışabilmek, çoğu kişi için düzenli çalışıp çalışamayacağını belirliyor. Tuşların tıkırtısı ve pedalın zemine vuruşu yine de alt kata gidebilir. Klavye standını doğrudan zemin yerine bir halının üstüne koymak bu sesi azaltır.

Grupta klavye çalanların sık zorlandığı bir iş de hangi şarkıda hangi sesin açılacağını akılda tutmak. BandUp'ta her şarkıya sadece sizin gördüğünüz kişisel notlar ve bir kurulum listesi ekleyebilirsiniz, örneğin "giriş: elektrik piyano, nakarat: org". Sahne Modu bu notları setlist sırasıyla, menüye girmeden aynı ekranda gösterir.

İlk klavyeyi ikinci elden alacaksanız her tuşu tek tek deneyin. İkinci el enstrüman alırken klavyede nelere bakılacağı ayrı bir liste.