Yedek Müzisyenle Sahneye Çıkmak: Tek Provayla Nasıl Hazırlanılır?

Asıl üyelerden biri gelemiyor ve konser iptal edilemiyor. O gece onun yerine çalan kişi yedek müzisyen. İngilizcede "dep" ya da "sub" deniyor, bizde oturmuş tek bir adı yok. Kimi "yedek" diyor, kimi "joker". Adı ne olursa olsun iş aynı: grubun aylarca çalıştığı bir seti, çoğu zaman tek provayla sahneye taşımak.

Perşembe akşamı mesaj geliyor. Davulcunun işi çıkmış, cumartesiye yetişemiyor. Konser iptal olmaz, mekânla söz verilmiş. Bir tanıdığın tanıdığı bulunuyor, cuma akşamına iki saatlik stüdyo ayarlanıyor. O iki saatin nasıl geçtiği, cumartesi gecesinin nasıl geçeceğini belirliyor.

Bunu birkaç kez yaşadıktan sonra şunu gördük: tek provada her şeyi çözmeye çalışınca hiçbir şey çözülmüyor. İşin büyük kısmı provadan önce, yedeğe gönderdiğiniz şeylerle yapılıyor.

Yedek çağırmak ne zaman doğru karar?

Her eksik üye yedek gerektirmiyor. İlk soru şu: bu set o enstrüman olmadan çalınabilir mi? İki gitarlı bir grupta bir gitarist gelemiyorsa, düzenlemeyi biraz sadeleştirip dört kişi çıkmak mümkün olabilir. Davul ya da bas eksikse durum başka. Ritmi ve alt frekansı taşıyan enstrüman gidince set çoğu zaman ayakta durmuyor.

Yedek çağıracaksanız iki şeyi baştan düşünün. Birincisi, sete ne kadar zaman var. Üç gün ile üç hafta aynı hazırlık değil. İkincisi, yedeğin deneyimi. Tek provayla gelecek biri, sahnede daha önce bulunmuş, başkalarının setine girmeye alışkın biri olursa işiniz çok kolaylaşıyor.

Yedeği kimin bulacağı da ayrı bir soru. Birçok grupta gelemeyen üyenin kendi yerine birini önermesi işleyen bir alışkanlık: kendi partisini en iyi o biliyor, kimin çalabileceğini de. Ama son kararı grup birlikte veriyor, çünkü sahnede o kişiyle herkes çalacak.

Yedeğe konserden önce ne gönderilir?

Buna yedek paketi diyelim. Ne kadar erken giderse yedeğin çalışma süresi o kadar uzuyor. Konser kesinleştiği an gönderin, "provada konuşuruz" demeyin.

Setlistte ton yazmak küçük bir iş gibi görünüyor ama en çok zaman kazandıran madde bu. Biz bir şarkıyı orijinalinden yarım ton aşağıda çalıyorsak, yedek o şarkıyı orijinalden çalışırsa provada ilk yarım saat bununla gidiyor.

Yol haritası nasıl yazılır ki yedek kaybolmasın?

Yol haritası, şarkının bölümlerini sırasıyla tek satırda gösteren bir not. Grubun içinde herkes şarkının nereye gittiğini ezbere biliyor, yedek bilmiyor. Kayıttan çıkarmaya çalışırken en çok bölüm tekrarlarında ve bitişlerde kayboluyor.

Örnek:

Intro 4 ölçü (sadece gitar) / Kıta 1 / Nakarat / Kıta 2 / Nakarat / Solo 8 / Nakarat x2 / Son akorda dur

Bu satıra şunları mutlaka yazın:

• Kim başlıyor, kaç ölçü sonra herkes giriyor.

• Tekrarlar: son nakarat iki kez mi çalınıyor?

• Duruşlar ve vuruşlar: grubun birlikte durduğu ya da birlikte vurduğu yerler.

• Bitiş: şarkı tek akorda mı kesiliyor, uzatılıyor mu, sesi azalarak mı bitiyor?

Bitişlere ayrıca dikkat edin, çünkü setin en çok duyulan hataları genelde orada oluyor. Seyirci şarkının ortasındaki küçük bir kaymayı fark etmiyor, ama beş kişinin farklı zamanda bitirdiği bir şarkıyı herkes duyuyor.

Tek provada hangi sırayla ilerlenir?

Tek provada yapılabilecek en büyük hata, seti baştan sona iki kez çalmaya çalışmak. Yedek zaten evde çalıştı. Prova, onun kayıttan çıkaramadığı şeyleri göstermek için var.

1. Kurulum ve ses: İlk on beş dakika. Herkes birbirini duyuyor mu?

2. Girişler ve bitişler: Her şarkının sadece başını ve sonunu çalın. Kim sayıyor, kim giriyor, nasıl bitiyor. Setin en kırılgan yerleri bunlar.

3. Alışılmadık yerler: Orijinalden farklı çaldığınız bölümler, ani duruşlar, tempo değişen şarkılar.

4. En riskli üç dört şarkı: Yedeğin en çok zorlandığını söylediği şarkılar. Baştan sona çalın.

5. Kalan zaman varsa set sırasıyla: Şarkı arası geçişleriyle birlikte.

Yedeğin zaten rahat çaldığı şarkılara vakit harcamayın. Provayı kaydedin. Yedek konser sabahı o kaydı dinleyip son bir kez gözden geçirebilir. Sahneye yetecek bir oda bulamıyorsanız, ekipmansız oturup şarkı şarkı konuşmak da işe yarıyor: kim giriyor, kaç tekrar, nasıl bitiyor.

Yedek davulcuysa tempoyu kimin vereceğini konuşun. Setlistte BPM yazılıysa davulcu tempoyu metronomdan alıp sayabiliyor ve kimse sahnede "bu biraz hızlı oldu" diye düşünmüyor. Yedek basçı ya da klavyeciyse, sound check sırasında onun monitörünü ayrıca kontrol edin. Sahnede kendini duymayan bir yedek, en iyi bildiği şarkıda bile kayboluyor.

Zaman gerçekten azsa, setlisti sadeleştirmek de bir seçenek. Karmaşık bir düzenlemesi olan, yedeğin rahat edemediği bir şarkıyı o geceliğine çıkarmak, sahnede dağılmasından iyidir.

Sahnede hangi işaretlerde önceden anlaşılır?

Grubun içinde çoğu şey bakışla hallediliyor. Yedekle o bakışlar yok. Bu yüzden işaretleri provada konuşun ve bir kez deneyin.

• Tekrar: Havada dönen parmak. "Bu bölümü bir kez daha."

• Son tur: Yumruk ya da havaya kalkan el. "Bu son nakarat, bitiriyoruz."

• Sesi kıs: Avuç aşağı bakacak şekilde yavaşça inen el.

• Bölüm değişiyor: Baş sallama ya da enstrümanın sapıyla yapılan kısa bir hareket.

Bu işaretlerin herkesçe kabul edilmiş bir standardı yok, gruptan gruba değişiyor. Önemli olan sizin grubunuzda ne anlama geldiğinin yedeğe söylenmesi. Bir de işareti kimin vereceğini netleştirin. Sahnede iki kişi aynı anda farklı işaret verirse yedek hangisine uyacağını bilemiyor. İlk şarkıdan önce yedeğe dönüp "beni izle" demek, bu soruyu sahnede baştan kapatıyor.

Ücret ve beklentiler nasıl netleştirilir?

Para konusu konser gecesine kalınca garip bir hâl alıyor. Yedekle ilk konuşmada, yazılı olarak netleştirin:

• Ücret ne kadar ve ne zaman ödenecek?

• Ulaşım, yemek gibi masraflar kimde?

• Kaç set, kaç saat, sound check kaçta?

• Kıyafet konusunda bir beklenti var mı?

• Hangi ekipmanı getirecek, sahnede hazır ne var?

Bunları mesajla yazmak, sözlü anlaşmaktan daha güvenli. Konser gecesi kimse "ben öyle anlamamıştım" demek zorunda kalmıyor.

Birçok müzisyenin önerdiği bir kural var: yedeğin ücreti, grup kazancı bölüşülmeden önce ayrılır. Gelemeyen üyenin payının ne olacağı ise grubun kendi kararı. Bunu önceden konuşmadıysanız, grup kazancı nasıl bölüşülür yazısı bir çerçeve veriyor.

Yedek kendi tarafında nasıl hazırlanır?

Yedek olarak çağrıldıysanız işin öbür ucunda sizsiniz. Birkaç şey grubun hayatını çok kolaylaştırıyor:

• Paketi alır almaz setlisti ve tonları kontrol edin. Eksik varsa hemen sorun, provaya bırakmayın.

• Her şarkı için kendi kısa notunuzu çıkarın. Yol haritası, girişler, bitişler.

• Grubun kayıtlarını çalışırken sadece kendi partinize değil, grubun bütününe kulak verin. Kimin nerede boşluk bıraktığını da duyarsınız.

• Provaya ve konsere erken gelin. Ekipmanı sade tutun, grubun sesini değiştirmeye çalışmayın.

• Sahnede emin olmadığınız yerde az çalın. Yanlış yerde çalınan bir notadan, sade ve doğru bir parti daha iyi duyuluyor.

Konserden sonra ne yapılır?

Konser bitti, herkes rahatladı. Birkaç dakikalık iş bir sonraki sefere çok şey kazandırıyor. Yedeğe teşekkür edin ve ücretini söz verdiğiniz zamanda ödeyin. Grupça kısa bir değerlendirme yapın: yedek nerede zorlandı, pakette hangi bilgi eksik kaldı? Aynı soruyu yedeğe de sorun: hangi bilgi işine yaradı, neyi geç öğrendi? Paketi en iyi, onu kullanan kişi geliştiriyor. Yedek paketinizi buna göre güncelleyin. Bir dahaki sefere aynı paketi birkaç dakikada gönderebilirsiniz.

İyi geçen bir yedeği listenize ekleyin. Her enstrüman için bir iki isim bilmek, bir sonraki perşembe akşamı mesajını çok daha az stresli hâle getiriyor.

BandUp'ta yedeği grup ayarlarından e-postayla davet ettiğinizde, repertuvara, setlistlere ve notlara hemen erişiyor. Paketin büyük kısmı böylece tek yerde duruyor. Sahnede Sahne Modu'nu açtığında setlist sırası ile söz ve akorlar tam ekranda görünüyor. Yedek sizi lider seçip ekranınızı takip edebiliyor. Hangi şarkıya geçtiğinizi kendi ekranında görüyor, setlistte son dakika bir değişiklik olursa bu da herkesin ekranına anında yansıyor.

Setlist sahnede değişirse kimin karar verip herkese nasıl haber vereceği ise başlı başına bir konu: sahnede setlist değişikliği.