BandUp

Kafiye Nasıl Bulunur? Şarkı Sözüne Kafiyeli Kelime Bulmanın Yolları

•
Kafiye Nasıl Bulunur? Şarkı Sözüne Kafiyeli Kelime Bulmanın Yolları

Satırın sonunda takılınca çoğu kişi aklındaki üç kelimeyi tekrar tekrar deniyor. Kafiye bulmanın püf noktası, aramaya doğru sesten başlamak. Satırın son kelimesinin sonundaki eki atıp kökteki sese bakarsanız, aday kelime sayısı birden artıyor. Sonrası yöntem: alfabeyi taramak, tam kafiye çıkmazsa yakın kafiyeye açılmak, olmazsa satırı değiştirmek.

Nakaratın üçüncü satırı "gece" ile bitiyor. Dördüncü satırın da kafiyelenmesi lazım. Aklıma gelen tek kelime "hece" ve cümleye hiç oturmuyor. On dakika aynı satıra bakıyorum, sonra satırı "kimse uyumuyor bu gece"ye çeviriyorum, yine aynı yere dönüyorum. Kafiye ararken takılmanın sebebi çoğu zaman kelime eksikliği değil. Yanlış yerde aramak.

Kafiye ararken önce hangi sese bakılır?

Satırın son kelimesinde iki şeyi ayırın: tekrar eden ek ve kökteki ses. "Gidiyorum" kelimesinde "-iyorum" bir ek. Aynı eki alan her fiil bununla biter, ama bu kafiye değil, redif. Kafiye kökte: "git". O yüzden "gidiyorum" için kafiye ararken "-iyorum" ile biten kelimeleri değil, "-it" sesini taşıyan kökleri arıyorsunuz: bitiyorum, yitiyorum, eritiyorum.

İkinci nokta vurgu. Türkçede kelimelerin vurgusu çoğunlukla son hecede ve melodide de genellikle o hece öne çıkıyor. Kafiyeyi taşıyan şey o vurgulu hecenin ünlüsü ve ondan sonra gelen sesler. Türkçenin burada bir kolaylığı var: kelime nasıl yazılıyorsa öyle okunuyor. İngilizcede yazılış ile söyleniş sık sık ayrıldığı için kafiyeyi kâğıtta görmek daha zor. Kafiye ile redif arasındaki farkı ayrıntılı merak ederseniz kafiye nedir yazısına bakabilirsiniz.

Alfabe taraması nasıl yapılır?

En eski ve hâlâ en işe yarar yol. Kafiye sesini sabit tutup başına alfabedeki harfleri sırayla koyuyorsunuz ve gerçek kelime çıkanları yazıyorsunuz. "-al" sesi için:

  • bal, dal, fal, hal, kal, mal, sal, yal
  • Kelime öbekleri: "yanımda kal", "gönlümü al", "derdini sal"
  • Uzun kelimeler: hayal, masal, kartal, sandal, mahal

Liste kâğıtta çirkin duruyor ve çoğu kelime işe yaramıyor. Ama bir sayfada otuz aday görünce, kafada dönen üç kelimenin dışına çıkıyorsunuz. Uzun kelimeler ayrıca hece sayısı yüzünden melodide farklı yere oturuyor. "Hayal" ile "kal" aynı kafiyeyi taşıyor, ama biri iki hece, biri tek.

Tam kafiye yoksa ne yapılır?

Bu noktada en pratik bulduğum yol, söz yazarlığı eğitmeni Pat Pattison'ın "aile kafiyesi" dediği yöntem. Önce tam kafiyeye bakıyorsunuz. Bulamazsanız ünlüyü sabit tutup son ünsüzü onun "ailesinden" bir ünsüzle değiştiriyorsunuz. Ünsüzler kabaca üç aileye ayrılıyor:

AileÜnsüzlerTürkçe örnek
Patlamalıp, b, t, d, k, gyat / bak / kap
Sürtünmelif, v, s, z, ş, jyaz / taş / bas
Genizsim, ndam / yan / kan

"Yat" ile "bak" kâğıtta kafiye değil. Ama ünlü aynı ve son sesler aynı aileden olduğu için söylenince birbirine çok yakın duyuluyor. Pattison bu yöntemle kafiye seçeneklerinin katlarca arttığını söylüyor. Kendi deneyimim de bunu doğruluyor: "gece" için tek "hece" varken, ünlüleri sabit tutunca "bence", "sence", "neşe" gibi adaylar masaya geliyor.

Daha da gevşek bir yol, sadece ünlüyü tutmak. "Yanar" ile "sabah" gibi. Bu kafiye açıkta kalmış bir his bırakıyor ve kıtanın ortasında iyi çalışıyor. Nakaratın son satırında daha kesin bir kafiye istersiniz.

Satırı ters çevirmek ne işe yarar?

Bazen sorun kafiyede değil, satırın sonundaki kelimede. O kelime için iyi bir kafiye yoktur. Çözüm, aynı anlamı başka bir kelimeyle bitecek şekilde kurmak. "Gece boyu kimse uyumadı" yerine "kimse uyumadı bütün gece" ya da "uyku tutmadı kimseyi". Anlam aynı, satırın sonu değişti ve kafiye arayacağınız ses de değişti. Bunun bir faydası daha var: satırın sonu melodide en çok duyulan yer. En önemli kelimeyi oraya taşımak, söylemek istediğiniz şeyi de daha net duyuruyor.

Bunu yaparken iki satırı birlikte düşünmek işe yarıyor. Kafiyeyi taşıyan kelimenin ikinci satırda olması gerekmiyor. Önce ikinci satırı yazıp, kafiyeyi birinci satıra çekmek bazen çok daha doğal bir sonuç veriyor.

Kafiye defteri neden tutulur?

Gün içinde kulağa çarpan bir kelime çifti, yazmaya oturduğunuz an çoğu zaman aklınızda olmuyor. Telefonun not uygulamasında ya da bir defterde tutulan bir kafiye listesi bunun için. Sese göre gruplayın: "-al", "-ece", "-ın" gibi. Bir şarkıda kullanmadığınız güzel bir eşleşme, başka bir şarkının nakaratı olabilir.

Bir de dinlediğiniz şarkılardaki kafiyelere dikkat etmek var. Kopyalamak için değil, hangi sesin hangi sesle eşleştiğini görmek için. İyi bir söz yazarının kâğıtta yarım duran kafiyeyi melodiyle nasıl tamamladığını fark edince kendi listeniz de genişliyor. Kafiye bulucu sitelerin bu işte nerede yardımcı olup nerede yanılttığını kafiye bulucu araçlar yazısında ayrıca anlattık.

Kafiye ararken en sık hangi hatalar yapılıyor?

  • Sadece ekle kafiyelemek. Her satırı "-ıyorum" ya da "-dım" ile bitirmek ilk dinleyişte kafiyeli gibi geliyor, üçüncü satırda tahmin edilir hâle geliyor.
  • İlk bulunan kelimede durmak. Akla ilk gelen kafiye büyük ihtimalle dinleyicinin de aklına ilk gelen. "Gece / hece", "yar / var" gibi çiftler o kadar çok kullanıldı ki satırın sonunu dinleyici sizden önce söylüyor.
  • Kafiye için anlamsız kelime seçmek. Kafiye tuttu ama cümle bir şey söylemiyorsa, dinleyici kafiyeyi değil boşluğu duyuyor.
  • Her satırı kafiyelemeye çalışmak. Birçok şarkıda sadece bazı satırlar kafiyeli. Hangi satırların kafiyeleneceğine baştan karar vermek, işi yarı yarıya azaltıyor. Bu düzenlere kafiye şeması deniyor.
  • Yazarken söylememek. Kâğıt üstünde kafiye arayıp melodiyi sona bırakmak, iyi bir eşleşmenin vuruşa oturmadığını çok geç fark ettiriyor.

Bulunan kafiye nasıl denenir?

Kafiye kâğıtta değil, ağızda karar veriyor. Satırı yazdıktan sonra melodisiyle, gerçek temposunda sesli söyleyin. Üç şeye bakın:

  1. Kafiyeli hece güçlü bir vuruşa düşüyor mu? Düşmüyorsa en iyi kafiye bile kayboluyor.
  2. Hece sayısı melodiye oturuyor mu? Kafiye için uzun bir kelime seçtiyseniz, melodiyi değiştirmeden sığıyor mu?
  3. Cümle doğal mı? Bunu birine söylerken de bu sırayla mı söylerdiniz? Söylemezseniz, kafiye cümleyi bükmüş demektir.

Üçünden geçmeyen kafiye, kâğıtta ne kadar iyi görünürse görünsün, şarkıda sırıtıyor. Bu durumda yarım kafiyeye dönmek ya da satırı hiç kafiyelemememek çoğu zaman daha dürüst bir sonuç veriyor. Söz ile melodinin birbirine nasıl oturduğunu şarkı nasıl yazılır rehberinde bulabilirsiniz.

Etiketler:Söz ve Beste

Sıradaki şarkıyı kimse sormasın.

Grubunu kur, ilk setlist'ini iki dakikada çıkar.

Sahneni Kur