Sahnede Setlist Son Dakika Değişirse Grup Ne Yapar?

Canlı setlist değişikliği, konser sırasında önceden hazırlanan şarkı sırasının sahnede değiştirilmesidir. Bir şarkı çıkarılır, iki şarkının yeri değişir, listede olmayan bir şarkı eklenir. Konser öncesi setlist ne kadar iyi hazırlanırsa hazırlansın, sahnede bu tür değişiklikler olur. Önemli olan, değişikliğin dinleyiciye değil, sadece gruba belli olması.

Üçüncü şarkının sonundasınız. Mekân sorumlusu sahnenin kenarından işaret ediyor: süreniz on beş dakika kısaldı. Vokalist size dönüp bakıyor, basçı elindeki kâğıda, davulcu bir sonraki şarkıyı saymak üzere. Kimse ne çalınacağını bilmiyor ve o birkaç saniyelik sessizlik sahnede çok uzun geliyor.

Bu anları yaşamamış bir grup yok gibidir. Biz de ilk zamanlarda sahnede kısa bir toplantı yapıp kafa kafaya verirdik. Zamanla şunu öğrendik: değişikliği sahnede hızlı yapabilmenin yolu, sahneye çıkmadan önce ona hazırlanmaktır.

Setlist konserin ortasında neden değişir?

Değişikliğin sebebi genelde bunlardan biridir:

• Süre kısalır: Önceki grup uzatmıştır, mekân kapanış saatini öne almıştır ya da program kaymıştır.

• Kalabalık başka bir şey ister: Salon dans etmeye hazırdır ama sırada iki yavaş şarkı vardır. Ya da tam tersi, dinleyici oturmuş sohbet ediyordur.

• Teknik bir sorun çıkar: Tel kopar, klavye kapanır, bir kablo arızalanır.

• İstek gelir: Dinleyiciden ya da mekândan bir şarkı istenir.

• Vokal yorulur: Ses zorlanıyordur ve sıradaki şarkı en tiz şarkıdır.

Bunların çoğu önceden tahmin edilebilir. Hangisinin hangi gece olacağını bilemezsiniz, ama hepsinin bir gün olacağını bilirsiniz. O yüzden her biri için önceden verilmiş kararlar sahnedeki işi kolaylaştırır.

Sahnede setlist değişikliğine kim karar verir?

Tek kişi. Sahnede demokrasi işlemez. Beş kişi aynı anda fikir söylerse karar çıkmaz, sadece sessizlik çıkar.

Genelde bu kişi grubun lideridir, ama her zaman değil. Çoğu grupta vokalist hem dinleyiciyi hem grubu gördüğü için bu rolü alır. Bazı gruplarda ise davulcu karar verir, çünkü bir sonraki şarkıyı sayan odur. Hangisi olursa olsun önceden belirleyin ve grubun geri kalanı da bunu kabul etsin. Konser sonrasında kararı tartışabilirsiniz, sahnede değil.

Karar veren kişinin bir yardımcısı olması da iyi olur. Mekân sorumlusundan süre bilgisini alan, sesçiyle göz teması kuran biri. Karar veren kişi şarkı söylerken ya da çalarken her şeyi takip edemez.

Bir de şu var: karar veren kişi sahnede herkesin görebileceği bir yerde dursun. Davulcunun ya da arkadaki klavyecinin onu görmesi için başını çevirmesi gerekiyorsa, işaretler geç ulaşır. Sahne planını hazırlarken bunu da düşünün.

Grup sahnede değişikliği nasıl iletir?

Sahnede konuşmak zordur. Monitörler açıktır, dinleyici sizi izliyordur ve mikrofona yanlışlıkla konuşmak istemezsiniz. Bu yüzden gruplar kendi işaret dilini kurar. Evrensel bir işaret sistemi yok, önemli olan grubunuzun aynı işaretleri bilmesi. Örnek olarak:

• Parmakla sayı göstermek: Setlistteki şarkı numarası. "Dördüncüye geçiyoruz" demenin en hızlı yolu.

• Setliste dokunup bir şarkıyı işaret etmek: Numara yerine doğrudan şarkıyı göstermek.

• Parmakla daire çizmek: Bir bölümü tekrar edelim, örneğin nakarat bir kez daha.

• Yumruk kaldırmak: Bu bölümün sonunda şarkıyı bitiriyoruz.

• Başa dokunmak: Şarkının başına dönüyoruz.

İşaretleri provada deneyin. Sahnede ilk kez görülen bir işaret, işaret olmaktan çok soru işaretine dönüşür. Şarkı arasında kısa bir söz gerekiyorsa, mikrofondan uzaklaşıp yanınızdakine söyleyin ve o da bir sonrakine iletsin.

Hangi durumda ne yapılır?

Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumlar ve bunlara verilebilecek hızlı cevaplar için bir başlangıç. Kendi grubunuza göre düzenleyin.

Bu tablonun asıl işi, sahnede karar süresini kısaltmak. Durumu tanıyan grup düşünmeden hareket eder.

Değişiklik sırasında sahnedeki boşluk nasıl doldurulur?

Değişikliğin kendisi birkaç saniye sürer. Sorun o saniyelerde sahnenin tamamen susmasıdır. Dinleyici bir sorun olduğunu en çok bu sessizlikten anlar.

Bunun için grupta bir kişi, çoğu zaman vokalist, boşluğu doldurmayı üstlenir. Dinleyiciye teşekkür eder, bir sonraki şarkıyı kısaca tanıtır, grubu tanıtır. Bu sırada diğerleri yeni sıraya geçer, akort eder, pedalını ayarlar. Dinleyici bir konuşma görür, bir karar anı değil.

• Vokalistin elinde her zaman kullanabileceği birkaç kısa cümle olsun: bir teşekkür, grubun adı, bir sonraki şarkının neden seçildiği.

• Davulcu ya da basçı kısa bir ritimle arayı taşıyabilir. Bir sonraki şarkının temposunda çalınan birkaç ölçü, geçişi de hazırlar.

• Klavyeci bir sonraki şarkının tonunda uzun bir akor tutarak arayı doldurabilir.

Bu küçük roller de önceden belli olursa, değişiklik anında kimse ne yapacağını düşünmez.

Yedek şarkılar ve esnek yerler nasıl hazırlanır?

Setlist hazırlarken sadece çalacağınız şarkıları değil, gerekirse çalabileceğiniz şarkıları da yazın. Bunun için iki alışkanlık işe yarar.

Yedek şarkılar: Setlistin altına iki ya da üç şarkı ekleyin. Grubun iyi bildiği, ayrı ayrı işe yarayan şarkılar olsun: biri hızlı, biri orta tempolu, biri de gerekirse vokalsiz ya da vokale az yük bindiren. Bu şarkılar da provada çalışılmış olmalı. Aylardır çalınmamış bir şarkı yedek değildir, risktir.

Esnek yerler: Setlistte bazı yerleri baştan esnek düşünün. Örneğin ortadaki iki şarkı gerektiğinde çıkarılabilir, kapanıştan önceki şarkı ise gerektiğinde bir yedekle değiştirilebilir. Bu şarkıları setlistte küçük bir işaretle belirtin. Süre kısaldığında kimse hangi şarkının çıkacağını düşünmez, işaretli olan çıkar.

Setlistin temelini doğru kurmak bu işin yarısıdır. Açılış, orta bölüm ve kapanışın nasıl düşünüleceğini sahne setlisti hazırlama rehberinde anlattık.

İstek şarkı gelince ne yapılır?

İstek, özellikle cover gruplarında ve bar sahnelerinde sık gelir. İyi bir işaret aslında: dinleyici sizinle ilgileniyor demektir. Ama her isteği çalmak zorunda değilsiniz.

• Şarkı repertuvardaysa ve iyi biliyorsanız esnek bir yere koyun. Hemen çalmanız gerekmez, "birazdan" demek yeter.

• Şarkıyı biliyor ama provada çalışmadıysanız çalmayın. Sahnede dağılan bir istek şarkı, çalınmayan bir istekten daha çok akılda kalır.

• Repertuvarda yoksa kibarca söyleyin ve benzer bir şarkı önerin.

• İsteği sahnede kim kabul edecek, o da belli olsun. Genelde karar veren kişi.

Hangi isteklerin sık geldiğini not etmek, repertuvarınızı zamanla dinleyicinize göre şekillendirir. Repertuvara hangi şarkıların gireceğini cover grubu repertuvar seçimi yazısında ayrıca anlattım.

Setlist değişikliği provada nasıl çalışılır?

Değişiklik sahnede kolay olsun istiyorsanız provada bir kez deneyin. Setlisti çalarken biri araya girip "süre kısaldı" ya da "vokal yoruldu" desin, grup da işaretlerle yeni sıraya geçsin. İlk seferde garip gelir. İkinci seferde işaretler oturur.

Provada ayrıca şunlara bakın:

• Hangi şarkıların başında bir sayma ya da giriş işareti gerekiyor?

• Hangi şarkılarda ton ya da ayar değişikliği var? Klavye sesi, pedal, capo. Sırası değişen bir şarkıda bunlar gözden kaçar.

• İki şarkının yeri değişince aradaki geçiş hâlâ çalışıyor mu?

Bu son soru önemli. Setlist çoğu zaman şarkılar arasındaki geçişlerle birlikte kurulur. Bir şarkı çıkınca iki şarkı ilk kez yan yana gelir ve geçiş hazır değildir. Böyle bir durumda kısa bir ara vermek ya da dinleyiciyle bir cümle konuşmak, zorla bağlamaktan iyidir.

Konser sonrasında değişikliği konuşun. Hangi karar iyi çalıştı, hangi işaret yanlış anlaşıldı? Bir sonraki setlisti bu notlarla hazırlarsınız.

BandUp'ta Sahne Modu grupla senkron çalışır. Setlistte yapılan değişiklik her üyenin ekranına anında yansır. Sahnede sıralama değiştirilebilir, ara ya da final eklenebilir, bir şarkı silinebilir ve geri alınabilir. Değişiklikler otomatik kaydedilir. Her üye bir başka üyeyi lider seçip onun ekranını takip edebilir. Lider bir sonraki şarkıya geçtiğinde onu takip edenler de aynı şarkıyı görür, kendi kişisel ayarları da bozulmaz. Vokal yorulduğunda ton çipine dokunarak yapılan canlı transpoze de geçicidir ve bütün üyelere aynı anda gider.

Sahne günü genel hazırlık için ilk konser kontrol listesine bakabilirsiniz.