Saksafona Başlarken Alto mu, Tenor mu?

Saksafona başlamak isteyen birinin ilk sorusu genelde şu oluyor: alto mu, tenor mu? İkisi de aynı ailenin üyesi, aynı parmak düzeniyle çalınıyor ve ikisiyle de başlanabiliyor. Farkları boyda, ağırlıkta, ihtiyaç duydukları nefeste, seslerinin rengi ve akortlarında. Doğru seçim, çalanın bedenine ve çalmak istediği müziğe göre değişiyor.

Müzik dükkânında iki saksafon yan yana duruyor. Biri daha küçük ve parlak sesli, diğeri daha büyük ve kalın sesli. Satıcı "başlangıç için alto daha kolay" diyor, bir arkadaş "benim sevdiğim şarkıların hepsinde tenor var" diyor. İkisi de kısmen haklı ve karar vermek için bu iki cümleden fazlasını bilmek gerekiyor.

Alto ile tenor arasındaki temel fark ne?

İki enstrüman arasındaki farkların çoğu, tenorun altodan daha büyük olmasından geliyor. Temel farklar şöyle:

Ağırlıklar modelden modele değiştiği için yaklaşık verildi. Son satır önemli: parmak düzeni bütün saksafonlarda aynı olduğu için, biriyle başlayıp sonradan diğerine geçmek zor değil. İlk seçim bir ömür boyu bağlayan bir karar değil.

Hangisi daha az nefes ve güç ister?

Alto daha küçük bir enstrüman olduğu için daha az havayla ses veriyor. Daha hafif olduğu için de uzun süre taşımak ve boyuna asılı tutmak daha kolay. Yeni başlayanların çoğuna altonun önerilmesinin ana sebebi bu.

Tenor daha fazla hava istiyor ve daha ağır. Ama bu, başlangıç için uygun olmadığı anlamına gelmiyor. Yetişkin ve rahat bir nefesi olan biri için tenor da iyi bir başlangıç olabiliyor. Mümkünse ikisini de bir dükkânda ya da bir hocanın yanında denemek, kararı en çok netleştiren şey.

Ağızlık ve kamış farkı ne, ilk kamış kaç numara olmalı?

Kamış (reed), ağızlığa bağlanan ve üflendiğinde titreşerek sesi başlatan ince bir kamış parçası. Tenorun ağızlığı ve kamışı altonunkinden daha büyük, bu yüzden birbirinin yerine kullanılamıyor. Alto kamışı tenora, tenor kamışı altoya olmuyor.

Kamışlar sertliklerine göre numaralanıyor. Başlangıçta genelde 2 ya da 2,5 numara gibi yumuşak bir kamış öneriliyor. Ton oturdukça yarım numara yarım numara sertleştirilebiliyor. Hangi sertliğin uygun olduğunu saksafonun türünden çok ağızlığın ucundaki açıklık belirliyor. Bu yüzden yeni bir ağızlığa geçerken kamışı da yeniden denemek gerekebiliyor.

Kamışlar doğal bir malzemeden yapıldığı için aynı kutudan çıkan kamışlar bile birbirinden farklı çalabiliyor. Başlangıçta tek kamış yerine küçük bir kutu almak, birinin kötü çıkması hâlinde çalışmanın durmamasını sağlıyor. Kamışı kullandıktan sonra kurutup kılıfında saklamak da ömrünü uzatıyor.

Hangi müzik türünde hangisi daha çok çalınır?

İkisi de pek çok türde kullanılıyor, ama öne çıktıkları yerler biraz farklı:

• Caz: İkisi de çok yaygın. Tenorun cazda ana melodi enstrümanlarından biri olmasında 1930'larda Coleman Hawkins'in çalışının büyük rolü var.

• R&B, rock ve pop: Tenor bu türlerde çok kullanılıyor. Kalın ve sıcak sesi, gitar ve vokalle iyi karışıyor.

• Nefesli bölümler: Trompet ve trombonla birlikte çalan nefesli bölümlerde alto ve tenor çoğu zaman birlikte yer alıyor.

Bu yüzden en iyi ipucu, en çok dinlediğiniz şarkılarda hangi saksafonun çaldığını bulmak. Çalmak istediğiniz sesi duyduğunuz enstrüman, motivasyonu en uzun süre koruyacak olan. Hâlâ kararsızsanız, bir hocayla bir iki deneme dersi almak ve iki enstrümanı da o derste denemek iyi bir yol.

Çocuk ya da ufak yapılı biri için hangisi uygun?

Çocuklar saksafona çoğunlukla sekiz ile on yaş arasında başlıyor. Bunun iki sebebi var: akciğer kapasitesi ve parmakların tuşlara yetişmesi. Küçük yaşta başlayanların neredeyse hepsi altoyla başlıyor, çünkü tenor hem ağır hem de tuşları küçük eller için geniş.

Aynı mantık ufak yapılı yetişkinler için de geçerli. Boyuna asılı üç kilo ile iki kilo arasındaki fark, bir saatlik çalışmanın sonunda belirgin şekilde hissediliyor.

Soprano ya da baritonla başlanır mı?

Ailenin diğer iki yaygın üyesi genelde ilk tercih olmuyor. Soprano, Si bemol akortlu ve çoğunlukla düz gövdeli küçük bir saksafon. Ağızlığı küçük olduğu için sesi doğru perdede tutmak zor. Bariton ise Mi bemol akortlu ve çok ağır, taşıması ve tutması ayrı bir iş. İkisine de genelde alto ya da tenorla temel oturduktan sonra geçiliyor.

Grupta çalarken Eb ve Bb ne demek?

Saksafon, notası yazıldığından farklı bir perdede duyulan, yani transpoze eden bir enstrüman. Altoda yazılı Do, piyanoda Mi bemol olarak duyuluyor. Tenorda ise yazılı Do, piyanoda bir oktav aşağıdaki Si bemol olarak duyuluyor. Bu yüzden gruptaki gitarist ve klavyeci C akoru çalarken, saksafoncunun kendi notasında başka bir akor okuması gerekiyor: altocu için A, tenorcu için D.

Konunun ayrıntıları Bb ve Eb enstrümanlar nedir yazısında. BandUp'ta kişisel transpoze tam bu iş için var: saksafon çalan bir üye akorları yalnızca kendi ekranında kaydırıyor, şarkının tonu ve kayıtlı akorlar diğer üyeler için değişmiyor. Tercih hesapta saklandığı için her şarkıda yeniden ayarlamak gerekmiyor.

İkinci el saksafon alırken nelere bakılır?

İkinci el saksafon, başlangıç bütçesini düşürmenin bir yolu. Ama göze iyi görünen bir saksafonun da ciddi bir bakım ihtiyacı olabiliyor. Bakılacak başlıca yerler:

• Pedler: Delikleri kapatan yumuşak tamponlar. Sertleşmiş, çatlamış ya da kurumuş mu? Deliğe ortalı oturuyorlar mı?

• Yaylar: Paslı ya da kırık mı, tuşlar eşit dirençle geri geliyor mu?

• Boyun: Ağızlığın takıldığı eğri boru yamulmuş ya da onarılmış mı, gövdeye tam oturuyor mu?

• Mantar: Boynun ağızlığa girdiği yerdeki mantar sağlam mı, hava kaçırıyor mu?

• Kaçak testi: Gövdenin içine bir ışık tutup pedlerin kenarından ışık sızıp sızmadığına bakılıyor.

Emin değilseniz satın almadan önce bir tamirciye göstermek, ileride çıkacak masrafı baştan görmenizi sağlıyor. Genel kontrol listesi için ikinci el enstrüman alırken yazısına da bakabilirsiniz.