Şarkı Arası Geçişler Nasıl Yapılır? Sahnede Sessizliği Yönetmek

Şarkı arası geçiş, bir şarkının son akoru ile sıradakinin ilk vuruşu arasında olan her şey. Sayış, konuşma, akort, capo değişimi, bir yudum su. Seyirci için bunlar konserin parçası. Grup için ise çoğu zaman hiç prova edilmemiş tek bölüm.

Son akor bitti. Alkış geliyor, sonra azalıyor. Gitarist eğilmiş, akort ediyor. Vokal arkasına dönüp "sıradaki neydi?" diye soruyor. Davulcu setliste bakmak için ayağa kalkıyor. Salon sessiz.

Sekiz saniye. Sahnede bir dakika gibi.

Biz bunu çok yaşadık ve sonunda şuna karar verdik: şarkıları prova ettiğimiz gibi araları da prova edeceğiz.

Şarkı arasındaki sessizlik neden sorun oluyor?

Çünkü enerji orada düşüyor. İyi giden bir şarkının ardından gelen uzun bir boşluk, seyircinin dikkatini salona, telefona, bara geri gönderiyor. Bir sonraki şarkı o dikkati yeniden toplamak zorunda kalıyor.

Sessizliğin kendisi sorun değil. Bilerek bırakılan iki saniye, ağır bir şarkıdan sonra çok iyi çalışıyor. Sorun, kimsenin ne yapacağını bilmediği sessizlik. Seyirci bunu hemen fark ediyor. Grup birbirine bakıyorsa, salon da gruba bakıyor.

Geçişler setlistte nasıl planlanır?

Setlisti sadece şarkı sırası olarak yazmayın. Her şarkının yanına bir sonrakine nasıl geçileceğini de yazın. Biz dört çeşit geçiş kullanıyoruz:

Setlistte bunu tek kelimeyle yazmak yetiyor: "bağla", "say", "konuş", "dur". Herkes aynı kâğıda baktığında kimse "şimdi ne yapıyoruz?" diye sormuyor.

Geçiş türünü seçerken setin akışına da bakın. Art arda üç şarkıyı bağlamak enerjiyi yükseltiyor, ama seyirciye alkışlayacak yer bırakmıyor. Bir blok bağlı şarkının ardından bir konuşmalı ara, hem grubun nefes almasına hem de seyircinin tepki vermesine yer açıyor. Bizde en iyi çalışan düzen, iki üç bağlı şarkı ve ardından kısa bir ara. Seyirci de bu ritme çabuk alışıyor.

Akort ve capo değişimlerini de sıralamaya göre kurun. Drop D'deki şarkıları arka arkaya koymak, aynı capo perdesindeki şarkıları bir blokta toplamak araları kendiliğinden kısaltıyor. Setlisti hazırlarken bu blokları baştan düşünmek, sahnede hesap yapmaktan çok daha kolay.

Şarkıya kim sayar?

Genelde davulcu. Bagetleri birbirine vurarak ya da hi-hat'le "bir, iki, üç, dört". Sayışın temposu yeni şarkının temposu, bir önceki şarkının değil. En sık kayma burada oluyor. Hızlı bir şarkıdan sonra gelen orta tempolu şarkı, sayışta biraz hızlı başlıyor.

Davulcunun tempoyu doğru tutması için sahnede küçük bir kulak metronomu ya da tempoyu gösteren bir ekran işe yarıyor. Sayıştan önce birkaç vuruş dinlemek yetiyor. Metronomla çalışmaya provada alışmış bir grup bunu sahnede de rahat yapıyor.

Bazı şarkılar davulla başlamıyor. Gitar riffiyle ya da vokal ile açılan şarkılarda sayışı kimin yapacağını, sesli mi sessiz mi olacağını önceden konuşun. Sessiz sayış için bir baş hareketi ya da gitar sapının kalkması yeterli.

Sayışın kendisi de bir anlaşma. Bazı gruplar dört vuruş sayıyor, bazıları iki. Yavaş şarkılarda sekiz vuruş, yani iki ölçü saymak herkesin tempoya oturmasını kolaylaştırıyor. Hangisini seçerseniz seçin, her şarkıda aynı olsun. Sahnede "iki mi dört mü sayıyordu?" diye düşünen bir gitarist ilk vuruşu kaçırıyor.

Şarkılar birbirine nasıl bağlanır?

İki şarkıyı arada durmadan bağlamak en akıcı geçiş ama en çok prova isteyen de bu. Kolaylaştıran üç şey var.

Yakın ton. Bazı tonlar birbirine yakın duyuluyor. Aynı donanımı, yani portenin başındaki diyez ve bemolleri paylaşan tonlar, örneğin Sol majör ile Mi minör. Ya da donanımı tek bir diyez ya da bemol farklı olanlar, örneğin Sol majörden Re majöre ya da Do majöre geçmek. Bu geçişler kulağa doğal geliyor.

Ortak nota. İlk şarkının son akorunda, ikinci şarkıda da bulunan bir nota uzatılıyor. Gitar o notayı tutarken bas yeni şarkıya giriyor.

Köprü görevi gören bir enstrüman. Davul ritmi hiç kesmeden yeni şarkının temposuna geçiyor ya da bas birkaç ölçü tek başına çalıyor. Diğerleri yeni şarkıya o zeminin üstünden giriyor.

Birbirine bağlanan iki şarkıyı provada ayrı ayrı değil, tek bir şarkı gibi çalışın. Geçişin olduğu dört ölçüyü tek başına birkaç kez çalmak, bütün şarkıyı baştan çalmaktan daha çabuk oturuyor.

Akort ederken ne olur?

Akort araları kaçınılmaz. Tel çıkıyor, hava değişiyor, sıcakta enstrüman kayıyor. Mesele akort etmek değil, o sırada ne olduğu.

• Akort pedalı ya da klipsli akort aleti kullanın. Sesi kapalı akort etmek salonun sizi dinlemek zorunda kalmamasını sağlıyor.

• Akort sırasında başka biri konuşsun. Genelde vokal, ama akort eden kişi vokalse bu iş başkasına düşüyor. Bunu önceden belirleyin.

• Davul ve bas hafif bir ritimle alttan çalabilir. Tek akor üzerinde tekrar eden bu zemine vamp deniyor. Konuşmanın altında da iyi duruyor.

• Tel koparsa o kişi yedek enstrümana geçiyor ya da setlistte o enstrümanın olmadığı bir şarkı öne çekiliyor. Bunu da önceden konuşun. Sahnede karar vermek zaman alıyor.

Sahnede kim konuşur, ne söylenir?

Bir kişi ana konuşmacı olsun. Herkes araya bir şey söylemeye kalkarsa konuşma dağılıyor. Ana konuşmacı akort ederken ya da nefes alırken araya girecek ikinci bir kişi de belli olsun.

Ne söyleneceği kısa olsun. Biz her konuşmayı bir cümleye indirmeye çalışıyoruz: şarkıyı tanıtmak, mekâna teşekkür etmek, sıradakini duyurmak. Konuşmanın sonunda davulcu sayışa hazır oluyor. Konuşma bitiyor, sayış geliyor, boşluk kalmıyor.

Konuşmayı ezberlemek gerekmiyor, ama ne söyleneceğini bilmek gerekiyor. Setlistte her konuşmalı aranın yanına iki üç kelime not yazın: "mekâna teşekkür", "yeni şarkı, adı", "son şarkı". Bu notlar konuşmayı kısa ve yerinde tutuyor. Bir de mikrofonda sadece ana konuşmacı konuşsun; diğerlerinin kendi aralarında mikrofona yakın sohbet etmesi salondan çok net duyuluyor.

Barlarda ve düğünlerde sık gelen bir an var: istek. Seyirci bir şarkı istiyor ya da "bir tane daha" diye bağırıyor. İstek gelirse repertuvarda ne olduğunu bilen kişi cevap versin. Bildiğiniz bir şarkıysa setliste nereye gireceğini hızlıca söyleyin: "iki şarkı sonra". Bilmiyorsanız dürüstçe söyleyin, yerine yakın bir şarkı önerin. Setlistin ortada değişmesi ayrı bir konu, onu sahnede setlist değişikliği yazısında anlattık.

Açılış ve kapanış neden ayrı düşünülür?

Setin en önemli iki geçişi şarkılar arasında değil, setin başında ve sonunda. Sahneye çıktığınız an ile ilk şarkının ilk vuruşu arasındaki süre, seyircinin sizi ilk tanıdığı an. Kablolar takılı, akort yapılmış, herkes yerinde olmalı. Sahneye çıkıp beş dakika kablo aramak, ilk şarkı ne kadar iyi olursa olsun havayı düşürüyor.

Biz açılışı konuşmasız yapıyoruz. Sahneye çıkıyoruz, davulcu sayıyor, ilk şarkı başlıyor. Selam ve tanıtım ilk şarkının sonunda geliyor. Bu, en gergin anı müziğin kendisiyle geçirmek demek.

Kapanışta da benzer bir plan var. Son şarkıdan önce kısa bir teşekkür, son şarkıdan sonra ise uzun konuşma yok. Seyirci bir şarkı daha isterse, yani bis gelirse, hangi şarkının çalınacağı önceden belli olmalı. Sahneden inip "şimdi ne çalıyoruz?" diye kulis tartışması yapmak, bisin enerjisini boşa harcıyor. Bis şarkısını setlistin en altına ayrı bir satır olarak yazmak bu kararı baştan veriyor.

Geçişler nasıl prova edilir?

Provanın son yarım saatini setlist sırasıyla çalışarak geçirin, araları da dahil. Şarkı bitince durmayın, gerçek konserde olacak şeyi yapın: sayış, konuşma, akort. Bir kişi süreyi tutsun. Kâğıt üzerinde kırk beş dakika olan setin, aralarla birlikte ne kadar sürdüğünü ilk seferde görmek çoğu grubu şaşırtıyor.

BandUp'ta setliste şarkıların yanına ara ekleyebiliyor, toplam süreyi ve şarkı sayısını canlı görebiliyorsunuz. Sahne Modu'nda setlist sırası ve kişisel notlarınız menüye girmeden görünüyor; "bağla" ya da "capo 2" gibi bir not tam sırasında önünüzde. Bir üyeyi lider seçip onun ekranını takip etmek de mümkün. Lider sıradaki şarkıya geçtiğinde herkesin ekranında aynı şarkı açılıyor, kimse "sıradaki neydi?" diye arkasına dönmüyor.

Aralarla birlikte kaç şarkının bir sete sığdığını konserde kaç şarkı çalınır yazısında hesapladık.