BandUp

Rap'te Kafiye: İç Kafiye ve Çok Heceli Kafiye Nasıl Yazılır?

•
Rap'te Kafiye: İç Kafiye ve Çok Heceli Kafiye Nasıl Yazılır?

Rap'te kafiye sadece satırın sonunda durmuyor. Satırın içinde, art arda gelen kelimelerde, birkaç hece boyunca devam edebiliyor. Satır sonlarındaki kafiyeye son kafiye, satırın içindekine iç kafiye, birden fazla heceyi birlikte kafiyeleyen düzene çok heceli kafiye deniyor. İyi bir rap dizesi çoğu zaman üçünü birden taşıyor ve bunu beat'in üstünde, belli vuruşlara oturtarak yapıyor.

Defteri açıp ilk satırları yazanların çoğu aynı yerde takılıyor. Satırlar kâğıtta kafiyeli görünüyor: "yazıyorum, çiziyorum, gidiyorum, bakıyorum." Beat açılıp söylenince hepsi aynı ritimde, aynı tahmin edilebilir sesle bitiyor. Dinleyen, dördüncü satırın sonunu siz söylemeden biliyor. Sorun kafiyenin olmaması değil, kafiyenin sadece ekte olması.

Rap'te kafiye şiirdekinden nasıl farklı?

Şiirde kafiye çoğunlukla dize sonunda, okurun gözü ve kulağı için duruyor. Rap'te ise kafiye bir ritim aracı. Ritmi beat veriyor, kafiye o ritmin üstünde vurgu noktaları oluşturuyor. Bu yüzden rap'te kafiyenin nerede olduğu kadar ne zaman geldiği de önemli: hangi vuruşa düştüğü, ne kadar sık tekrar ettiği, dinleyicinin beklediği yerde mi yoksa beklenmedik bir yerde mi geldiği.

İkinci fark gevşeklik. Rap'te kâğıtta tam olmayan kafiyeler, yani sadece ünlülerin benzediği eşleşmeler çok yaygın. Söyleyiş sesleri esnetiyor, uzatıyor ve kâğıtta yarım duran kafiyeyi kulakta tamamlıyor. Kafiye türlerinin temelini merak ediyorsanız kafiye nedir yazısında anlattık.

Son kafiye ile iç kafiye arasındaki fark ne?

Son kafiye, satırların sonlarının birbiriyle kafiyelenmesi. Bildiğimiz klasik düzen. İç kafiye ise aynı satırın içinde ya da bir satırın ortası ile bir sonrakinin ortası arasında kurulan kafiye. Örnek, bu yazı için kurulmuş bir satırla:

  • Kalemi aldım, sayfaya daldım, gece yarısı yine bir başıma kaldım

Burada "aldım", "daldım" ve "kaldım" aynı satırda üç kez kafiyeleniyor. İlk ikisi iç kafiye, sonuncusu satırın sonunda bir sonraki satırla eşleşecek son kafiye. İç kafiye satıra bir hız ve sıkılık katıyor, dinleyiciye "bu satır kurulmuş" hissi veriyor. Bir sonraki bölümde göreceğiniz gibi, bu örnekteki kafiyenin asıl taşıyıcısı "-dım" eki değil, "al", "dal" ve "kal" kökleri.

Çok heceli kafiye nedir?

Çok heceli kafiye, iki ya da daha fazla hecenin art arda kafiyelenmesi. Rap dünyasında kısaca "multi" diye anılıyor. Tek uzun bir kelimeyle de kurulabiliyor, birkaç kısa kelimeden oluşan bir öbekle de. Örneğin "kara gece" ile "yara bere": dört hecenin ünlüleri sırayla aynı (a-a-e-e). "Sana söz" ile "kara göz" de üç hece boyunca aynı ünlü dizisini taşıyor.

Çok heceli kafiyeyi bulmanın en işe yarar yolu ünlülere bakmak. Kafiyelemek istediğiniz öbeğin ünlü dizisini çıkarın, sonra aynı diziyi taşıyan başka öbekler arayın. Ünsüzler farklı olabilir. Söylerken ünlüler öne çıktığı için kulak eşleşmeyi yine duyuyor.

Bu yaklaşımın araştırmada da bir karşılığı var. Helsinki ve Aalto üniversitelerinden araştırmacıların 2016'da yayımladığı DopeLearning çalışması, rap sözlerindeki "kafiye yoğunluğunu" ölçerken sözleri sese çevirip sadece ünlüleri bıraktı ve kelime başına en uzun ünlü eşleşmesine baktı. Bu ölçüme göre İngilizce rap'te listenin başına Wu-Tang Clan'den Inspectah Deck yerleşti. Ölçüm söyleyişteki esnemeleri yakalayamadığı için kusursuz değil, ama rap'te kafiyenin ünlüler üzerinden işlediği fikrini iyi destekliyor.

Türkçede ek kafiyesi neden zayıf duyulur?

Türk edebiyatında ayrım net: dize sonunda tekrar eden, görevi aynı ek redif sayılıyor, kafiye ondan önceki köklerde aranıyor. "Yazıyorum" ile "çiziyorum" arasında "-ıyorum" redif. Bu ayrım rap'te pratik bir sonuç doğuruyor. Türkçede aynı zaman ve kişi ekini alan fiiller üst üste aynı sesle bittiği için ek kafiyesi neredeyse kendiliğinden geliyor. Kolay geldiği için de dinleyiciyi şaşırtmıyor.

Bunu ölçen bir araştırmaya rastlamadık, ama Türkçe rap dinleyen herkesin kulağı aynı şeyi söylüyor: "-ıyorum, -ıyorum" ile kurulan satırlar düz, eki atınca da kafiyesi kalan satırlar güçlü duyuluyor. "Aldım, daldım, kaldım" örneğinde eki atınca bile "al, dal, kal" kafiyeli. "Yazdım, gittim, baktım" örneğinde ise eki atınca geriye kafiye kalmıyor.

Türkçenin bir avantajı da var: ünlü uyumu. Kelimelerin içindeki ünlüler birbirine uyduğu için aynı ünlü dizisini taşıyan öbekler Türkçede sık rastlanıyor. Çok heceli kafiye ararken bu, aday sayısını artıran bir kolaylık.

Kafiye 4/4 bir beat'te nereye oturur?

Rap beat'lerinin büyük çoğunluğu 4/4: her ölçüde dört vuruş var. Rap'te bir ölçüye "bar" deniyor ve çoğu zaman bir bar bir satıra denk geliyor. Tipik bir beat'te kick davul 1. ve 3. vuruşta, snare 2. ve 4. vuruşta çalıyor. Bir verse genelde 16 bar.

Kafiyenin en güçlü duyulduğu yer, vurgulu bir vuruşa denk geldiği yer. Son kafiyeyi barın son vuruşuna, yani 4. vuruştaki snare'e oturtmak klasik ve sağlam bir düzen. İç kafiyeyi 2. vuruşa oturtmak ise satırın ortasına ikinci bir vurgu ekliyor. Kafiyeyi vuruşların arasına kaydırmak daha zor ama daha şaşırtıcı bir akış yaratıyor. Akış, rap'te sözün ritim üstündeki hareketi için kullanılan Türkçe karşılık. İngilizcede "flow" deniyor.

Bir barda kaç hece olmalı?

Sabit bir sayı yok. Kaç hece sığacağı tempoya ve sözün hangi nota değerleriyle söylendiğine bağlı.

SöyleyişVuruş başına heceBir bardaNasıl duyulur?
Dörtlük14Ağır, her hece bir vuruş
Sekizlik28Konuşur gibi, en yaygın akış
Triole312Yuvarlanan, sallanan bir his
Onaltılık416Hızlı, yoğun

Gerçek satırlar bunları karıştırıyor: bir yerde nefes alıp susuyor, bir yerde hızlanıyor. Yazarken satırın hecelerini saymak, beat'e sığıp sığmayacağını kâğıtta görmeyi sağlıyor. Tempoyu ve vuruşu kulakta oturtmak için metronomla çalışmanın temelini metronom rehberinde bulabilirsiniz.

Kafiyeden geriye doğru satır nasıl yazılır?

Rap yazanların sık kullandığı bir yol, satırı sondan başa kurmak. Önce satırı bitirecek güçlü kafiyeyi ya da vurucu cümleyi seçiyorsunuz. Sonra o kafiyeye götürecek satırları geriye doğru yazıyorsunuz. Böylece en iyi kafiye satırın ortasında harcanmıyor, vurgunun en güçlü olduğu yere oturuyor.

Bir kafiye listesi çıkarmak da işe yarıyor. Anahtar kelime için son kafiye adayları, iç kafiye adayları ve en az iki çok heceli seçenek. Liste önünüzdeyken satırı kurmak, kafiyeyi aramakla zaman kaybetmek yerine satırın anlamına odaklanmayı sağlıyor. Kafiye bulmanın genel yöntemlerini kafiye nasıl bulunur yazısında anlattık.

Son kontrol her zaman aynı: beat'i açıp satırı sesli söylemek. Kâğıtta kafiyeli duran ama ağızda tökezleten bir öbek, sahnede de tökezletiyor. Söylerken rahat çıkan, hecesi beat'e oturan ve kafiyesi snare'e denk gelen satır, kâğıtta nasıl görünürse görünsün çalışıyor.

Etiketler:Söz ve BesteMüzik Türleri

Sıradaki şarkıyı kimse sormasın.

Grubunu kur, ilk setlist'ini iki dakikada çıkar.

Sahneni Kur