Özgün Şarkı mı, Cover mı? Setlistte Dengeyi Kurmak

Kendi şarkısı olan her grubun sahneye çıkmadan önce yeniden sorduğu bir soru var: kaç özgün, kaç cover? Özgün şarkı grubu tanıtır, cover ise salondakilerle bildikleri bir yerden bağ kurar. Setlistte dengeyi kurmak, bu ikisini birbirine rakip gibi değil, birbirini taşıyacak şekilde sıralamak demek.

Konserden bir hafta önce grup sohbetine mesaj düşüyor: "Bu sefer yeni üç şarkımızı da çalalım." Hemen altında bir başkası: "Mekân geçen sefer cover istemişti ama." Tartışma iki gün sürüyor, setlist konser gecesinden önceki akşam yazılıyor ve karar verilemeyen özgün şarkılar setin en sonuna, salonun yarısının çoktan kalktığı saate kalıyor. Tanıdık geliyor mu?

Setlistte kaç özgün şarkıya yer var?

Herkese uyan bir oran yok. Doğru denge üç şeye bağlı: mekân ne bekliyor, salondakiler sizi tanıyor mu ve o akşam insanlar dinlemeye mi, eğlenmeye mi gelmiş. Aynı grup bir cuma gecesi barında başka, özgün müzik gecesinde başka bir set çalabilir.

Mekân ve seyirci belirsizse bir iki özgün şarkıyla başlamak çoğu duruma uyan bir başlangıç. Oranı sonraki konserlerde, salonun tepkisine göre artırabilirsiniz.

Dil de bu dengenin bir parçası. Setinizde hem Türkçe hem yabancı cover varsa ve özgün şarkınız Türkçeyse, onu Türkçe cover'ların yanına koymak geçişi yumuşatır. Dil ve his aniden değişmediği için salon yeni şarkıyı daha kolay dinler. Aynı şey tür için de geçerli: rock ağırlıklı bir sette, özgün şarkınıza en yakın duran cover'ı onun hemen önüne koymak, salonun kulağını hazırlar.

Mekânla bu konu önceden nasıl konuşulur?

Birçok mekân için canlı müzik, akşamın havasını belirleyen bir parça. Mekân sahibi dans eden bir kalabalık bekliyorsa ve sahneden art arda bilinmeyen şarkılar geliyorsa, bu bir sonraki davetin önünü kesebilir. Bu yüzden özgün şarkıları sete koymadan önce konuşmak, sonra açıklama yapmaktan kolay.

Konser anlaşılırken sorulabilecek birkaç soru:

• "Kendi şarkılarımız da var, sete iki üç tane koymamızda sakınca var mı?"

• O saatte salonda genelde kimler oluyor, insanlar oturup dinliyor mu, ayakta mı?

• Akşamın hangi bölümü daha sakin geçiyor?

Bir de istek meselesi var. Bazı salonlarda masalardan istek şarkı geliyor. İstekleri setin hangi bölümünde alacağınızı önceden düşünmek, özgün şarkılarınızın bir isteğe yer açmak için setten düşmesini engelliyor. Setlistte istek için bir iki şarkılık boşluk bırakmak, hem salonu memnun ediyor hem de planınızı koruyor.

Son sorunun cevabı özgün şarkının yeri için ipucu veriyor. Mekâna ilk kez başvuruyorsanız, grup olarak sahne bulmanın adımları bu konuşmayı da kolaylaştırıyor.

Özgün şarkı setin neresine konur?

Bu konuda müzisyenlerin önerileri birbirini tutmuyor ve bu aslında iyi bir haber: iki yolun da işe yaradığı durumlar var. Ortak nokta şu: özgün şarkı, salonun dikkatinin hâlâ yüksek olduğu bir yere konmalı ve tek başına bırakılmamalı.

1. Açılış: Salonun tanıdığı, enerjisi yüksek bir cover. İlk dakikada dikkati toplar ve "bu grup iyi çalıyor" izlenimini kurar.

2. İkinci ya da üçüncü şarkı: En güçlü özgün şarkınız. Dikkat henüz dağılmamışken.

3. Ortası: Özgünlerin arasına bilinen bir cover. Setin ortasında düşen enerjiyi toparlar.

4. Kapanış: Burada iki görüş var. Bir kısım müzisyen seti en bilinen cover'la bitirip salonu ayakta bırakmayı öneriyor. Diğerleri seti başkasının şarkısıyla bitirmemeyi, akılda sizin şarkınızın kalmasını savunuyor.

Kapanış için pratik bir ayrım: salon sizi ilk kez dinliyorsa bilinen bir cover, sizi tanıyorsa kendi şarkınız daha güvenli. Setin genel akışını kurarken sahne setlisti nasıl hazırlanır yazısındaki enerji ve tempo sıralaması da işinize yarar.

Özgün şarkı anonsla mı tanıtılmalı?

Sahneden "şimdi kendi şarkımızı çalacağız" demek içten bir cümle, ama bazen ters etki yapıyor. Salon bunu "tanımadığımız bir şey geliyor" diye duyabiliyor ve dikkat daha ilk notadan düşüyor. Bu yüzden bazı müzisyenler anonsu şarkıdan sonraya bırakmayı öneriyor: şarkıyı çalın, bitince "bu bizim şarkımızdı, adı şu" deyin.

Anonsu nereye koyarsanız koyun, birkaç şey işe yarıyor:

• Şarkının adını net söyleyin. Beğenen biri eve dönünce arayabilsin.

• Tek cümlelik bir hikâye yeter. "Bunu geçen kış prova odasında yazdık" gibi. Uzun açıklama sahneyi durdurur.

• Şarkının nerede dinlenebileceğini söyleyin. Yayında varsa, sosyal medya hesabı ya da dijital platform.

Seyirci özgün şarkıda soğursa ne yapılır?

Olabilir ve bu şarkının kötü olduğu anlamına gelmez. Tanımadığı bir şarkıda salonun konuşmaya başlaması, özellikle bar sahnesinde sık görülen bir durum. Önemli olan setin buna hazırlıklı olması.

• Özgün şarkıları art arda üçten fazla dizmeyin. Arada bilinen bir şarkı, salonu geri çağırır.

• Setliste yedek bir cover yazın. Salon belirgin şekilde düşerse bir sonraki özgünün yerine geçecek, herkesin bildiği bir şarkı.

• Tempoyu düşünün. Yavaş bir özgün şarkıyı, zaten sakin geçen bir bölümün içine koymak dikkati iyice dağıtabilir.

• Not alın. Konserden sonra hangi şarkıda salonun canlandığını, hangisinde konuşmaya döndüğünü yazın. Birkaç konser sonra tablo netleşir.

Setliste değişiklik sahnede yapılacaksa, bunun herkese aynı anda nasıl iletileceğini önceden konuşmak gerekir. Aksi hâlde yedek cover'a geçme kararı sahnede küçük bir kaosa dönüşebilir.

Özgün şarkı sahneye nasıl hazırlanır?

Salon bir cover'ı tanıdığı için küçük hataları affediyor. Özgün şarkıda ise bu tanıdıklık yok, şarkı ilk dinlenişte ne kadar sağlam duruyorsa o kadar ilgi görüyor. Bu yüzden özgün şarkılar provada en az cover'lar kadar, çoğu zaman daha fazla çalışılmayı hak ediyor.

• Girişi kısa tutun. Tanınmayan bir şarkıda uzun intro, dikkatin dağıldığı ilk yer oluyor.

• Nakarata erken gelin. Salonun akılda tutacağı bölüm ne kadar erken gelirse şarkı o kadar çabuk tutunuyor.

• Sözlere ayrıca bakın. Bazı müzisyenlere göre yerel sahnede özgün şarkıların en çok zorlandığı yer sözler. Sözün anlaşılır olması ve vokalin miksin içinde duyulması, ilk dinlemede büyük fark yaratıyor.

Özgün şarkıların oranı zamanla nasıl artırılır?

Birçok grup cover'la başlayıp zamanla kendi repertuvarına geçiyor. Bu geçişi bir anda yapmak yerine konser konser yapmak, hem mekânı hem seyirciyi kaybetmemenin yolu.

1. Her konserde bir özgün şarkı ekleyin ve en zayıf çalışan cover'ı çıkarın.

2. Salonda tutan özgün şarkıyı setin daha görünür bir yerine taşıyın.

3. Aynı mekânda tekrar çalıyorsanız, geçen sefer beğenilen özgün şarkıyı yine çalın. Bir şarkıyı ikinci kez duyan seyirci onu tanımaya başlar.

4. Özgün şarkıları kaydedip yayınlamak, insanların konsere onları bilerek gelmesini sağlar.

Bu süreçte cover'ların tamamen kaybolması gerekmiyor. Kendi şarkılarıyla tanınan birçok grup da setinde bir iki cover tutuyor, çoğu zaman şarkıyı kendi tarzına göre yeniden düzenleyerek. İyi düzenlenmiş bir cover, grubun sesini tanıtmanın bir yolu da olabiliyor: salon şarkıyı tanıyor ama sizin elinizden farklı duyuyor. Özgün şarkıdan hemen önce çalınan böyle bir cover, "bu grubun kendine ait bir sesi var" mesajını en kısa yoldan veriyor.

Grupta bu kararı kim verir?

Özgün ve cover tartışması çoğu zaman müzikten çok grup içi dengeyle ilgili. Beste yapan üye kendi şarkısının çalınmasını ister, cover'ı seven üye salonu doldurmak ister. İkisi de haklı. Kararı kişilere değil, konserin türüne bağlamak tartışmayı kısaltıyor: "Bu bir bar konseri, iki özgün çalıyoruz. Gelecek ayki festivalde ağırlık bizim şarkılarda."

Anlaşmazlık sürerse bir konseri deneme olarak kullanın: o akşam planlanan oranla çalın, sonra salonun tepkisini birlikte değerlendirin. Tartışmayı kişisel beğeniden çıkarıp gözleme taşımak kararı kolaylaştırıyor.

Hangi özgün şarkının sete gireceği de ortak bir kararla belirlenirse, kimse kendi şarkısının unutulduğunu düşünmüyor. BandUp'ta bir şarkı fikrine tüm üyeler beğen ya da beğenme oyu veriyor, çoğunluğun beğendiği şarkı repertuvara giriyor. Setlist tarafında ise masaüstündeki pano görünümü birden fazla setlisti yan yana planlamaya imkân veriyor. Aynı konser için cover ağırlıklı ve özgün ağırlıklı iki versiyonu yan yana hazırlayıp toplam süreleri karşılaştırabilirsiniz.

Setin toplam süresini hesaplarken konserde kaç şarkı çalındığına dair hesap da işinize yarar.